Alkeny i alkiny

Ta lekcja obejmuje alkeny i alkiny na poziomie podstawowym matury z chemii — węglowodory nienasycone, których reaktywność wyraźnie odróżnia się od alkanów. Materiał przedstawia ogólne wzory sumaryczne obu szeregów homologicznych, zasady nazewnictwa systematycznego oraz dwa typy izomerii charakterystyczne dla alkenów: izomerię położenia wiązania podwójnego w łańcuchu oraz izomerię geometryczną cis-trans (Z/E), która wymaga różnych podstawników przy każdym atomie węgla tworzącym wiązanie podwójne.

Uczeń ćwiczy przewidywanie produktów reakcji addycji do wiązania wielokrotnego — addycji wodoru, chlorowców oraz chlorowcowodorów — ze szczególnym uwzględnieniem reguły Markownikowa, która określa, do którego atomu węgla przyłącza się wodór w niesymetrycznej addycji do alkenu. Zestaw omawia też reakcję z wodą bromową jako klasyczną próbę jakościową na obecność wiązania wielokrotnego (odbarwienie roztworu) oraz reakcję polimeryzacji jako podstawę otrzymywania tworzyw sztucznych z alkenów.

Dla alkinów materiał obejmuje budowę wiązania potrójnego, wzór ogólny szeregu homologicznego oraz całkowite uwodornienie alkinu do alkanu poprzez etap pośredni alkenu.

Zestaw składa się z jedenastu pytań testowych z pełnymi wyjaśnieniami merytorycznymi oraz kompletu fiszek powtórkowych. Treść zweryfikowano pod kątem poprawności merytorycznej, w tym poprawności zastosowania reguły Markownikowa, oraz zgodności z aktualną podstawą programową do matury z chemii.

• Uczeń podaje wzory ogólne alkenów i alkinów oraz nazywa je zgodnie z IUPAC.
• Uczeń rozpoznaje izomerię położenia wiązania podwójnego oraz izomerię cis-trans (Z/E).
• Uczeń przewiduje główny produkt addycji zgodnie z regułą Markownikowa.
• Uczeń opisuje reakcję alkenu z wodą bromową jako próbę na wiązanie wielokrotne.
• Uczeń wyjaśnia zasadę polimeryzacji alkenów.
• Uczeń opisuje pełne uwodornienie alkinu do alkanu.

Zestaw pytań i fiszek na poziomie podstawowym matury z chemii dotyczący alkenów i alkinów: szereg homologiczny, izomeria cis-trans, reguła Markownikowa, addycja, woda bromowa jako próba na wiązanie wielokrotne, polimeryzacja.