Słowotwórstwo (word formation) — przedrostki i przyrostki

Zadanie słowotwórcze to stały element części sprawdzającej znajomość środków językowych na maturze z języka angielskiego, szczególnie na poziomie rozszerzonym: w zdaniu jest luka, a obok, w nawiasie, słowo bazowe, które trzeba przekształcić tak, żeby pasowało gramatycznie i znaczeniowo. Liczy się każda litera, więc obok samej reguły trzeba znać także zmiany pisowni. Ten materiał uczy, jak podejść do takiego zadania krok po kroku: najpierw ustalić, jakiej części mowy wymaga luka, potem sprawdzić liczbę, a na końcu sens całego zdania – czy przypadkiem nie potrzeba formy przeczącej.

Pierwsza część to przyrostki tworzące rzeczowniki: -tion i -sion (construct – construction, decide – decision), -ment (improve – improvement), -ness (dark – darkness, happy – happiness), -ity (possible – possibility), -ance i -ence (perform – performance) oraz przyrostki oznaczające osoby (-er, -or, -ist). Druga część to przymiotniki z -ful, -less, -ous, -able, -al i -ive (danger – dangerous, create – creative) i przysłówki na -ly. Trzecia część to przedrostki: przeczące un-, im-, il-, ir- i dis- (unhappy, impossible, illegal, irregular, disagree) oraz zmieniające znaczenie re- i mis- (rewrite, misunderstand).

Najwięcej punktów traci się nie na samej regule, tylko na szczegółach. Dlatego zadania w quizie celowo zestawiają formy, które różnią się liczbą (improvement i improvements), częścią mowy (success i successful) albo znaczeniem (dangerous i endangered, success i succession). W kilku zdaniach o formie decyduje dopiero druga część zdania – na przykład to, że ktoś poszedł do złej sali, oznacza misunderstood, a nie understood.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz zawiera dwanaście zdań z luką i słowem w nawiasie, w tym jeden krótki tekst, a wyjaśnienia po angielsku pokazują, dlaczego pozostałe formy nie pasują. Fiszki przedstawiają całe rodziny wyrazów z przykładami. W ustnym egzaminie egzaminator podaje po angielsku słowa i krótkie zdania, a ty tworzysz właściwe formy i używasz ich w zdaniach. Praca pisemna do wydruku zawiera osiem zadań: tworzysz rodziny wyrazów, wpisujesz formy w luki w zdaniach i w tekście, dobierasz przedrostki przeczące i wyjaśniasz różnice znaczenia.

Wszystkie zdania i teksty zostały przygotowane specjalnie do ćwiczeń i wzorowane na formacie zadania maturalnego. Nowe słowa najlepiej zapisywać od razu całymi rodzinami – wtedy w zadaniu słowotwórczym wystarczy wybrać właściwą formę.

• Rozpoznajesz, jakiej części mowy i jakiej liczby wymaga luka w zdaniu.
• Tworzysz rzeczowniki z -tion, -ment, -ness, -ity, -ance i przymiotniki z -ful, -less, -ous, -able, -ive.
• Dobierasz przedrostek przeczący (un-, im-, il-, ir-, dis-) do słowa i do kontekstu.
• Używasz przedrostków re- i mis- oraz poprawnie zapisujesz zmiany pisowni (happiness, possibility).
• Odróżniasz formy o podobnym brzmieniu, ale innym znaczeniu (dangerous / endangered, success / succession).

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly.