Dekolonizacja i przemiany polityczne świata w XX wieku

Ta lekcja, przygotowana z myślą o poziomie rozszerzonym matury z historii, obejmuje jeden z kluczowych procesów drugiej połowy XX wieku — dekolonizację, czyli rozpad europejskich imperiów kolonialnych i powstanie dziesiątek nowych, niepodległych państw w Azji i Afryce. Punktem wyjścia jest uzyskanie niepodległości przez Indie w 1947 roku na mocy planu Mountbattena, który podzielił subkontynent na Indie i Pakistan według kryterium religijnego. Uczeń pozna postać Mahatmy Gandhiego i jego strategię pokojowego oporu — satyagrahy — a także rolę Jawaharlala Nehru jako pierwszego premiera niepodległych Indii. Materiał prowadzi dalej przez dekolonizację Azji Południowo-Wschodniej, w tym wojnę w Indochinach i decydującą bitwę pod Dien Bien Phu w 1954 roku, która zakończyła francuskie panowanie w regionie. Osobne miejsce zajmuje wojna algierska (1954–1962) i kończące ją porozumienia z Evian, w których Francja uznała niepodległość Algierii. Zestaw szczegółowo omawia tzw. rok Afryki — 1960, gdy niepodległość uzyskało aż siedemnaście państw afrykańskich — jako punkt kulminacyjny fali dekolonizacji na kontynencie. Istotnym wątkiem jest również narodziny ruchu państw niezaangażowanych, którego fundamenty położyła konferencja w Bandungu w 1955 roku, gromadząca przywódców państw Azji i Afryki dążących do zachowania neutralności wobec rywalizujących bloków zimnowojennych — w tym Jawaharlala Nehru i Gamala Abdela Nasera, znanego z nacjonalizacji Kanału Sueskiego w 1956 roku. Dziesięć pytań w tym zestawie wymaga znajomości konkretnych dat, dokumentów, przywódców oraz przyczyn i skutków dekolonizacji dla powojennego ładu międzynarodowego, w tym wzrostu liczby państw członkowskich ONZ i powstania tzw. Trzeciego Świata jako nowej siły politycznej. Dwanaście fiszek pozwala systematycznie utrwalić najważniejsze pojęcia i postacie tego okresu, przygotowując ucznia do wymagającej analizy źródłowej charakterystycznej dla poziomu rozszerzonego.

• Wyjaśnia okoliczności uzyskania niepodległości przez Indie w 1947 roku i treść planu Mountbattena
• Charakteryzuje strategię politycznego oporu Mahatmy Gandhiego i rolę Jawaharlala Nehru
• Opisuje przebieg dekolonizacji Azji Południowo-Wschodniej, w tym wojnę w Indochinach i bitwę pod Dien Bien Phu
• Rekonstruuje przebieg wojny algierskiej i znaczenie porozumień z Evian z 1962 roku
• Wskazuje 1960 rok jako tzw. rok Afryki i wyjaśnia skalę dekolonizacji kontynentu afrykańskiego
• Ocenia znaczenie konferencji w Bandungu (1955) dla powstania Ruchu Państw Niezaangażowanych
• Analizuje skutki dekolonizacji dla ładu międzynarodowego, w tym powstanie tzw. Trzeciego Świata

Zakres tematyczny obejmuje lata 1947–1962: uzyskanie niepodległości przez Indie (plan Mountbattena, 1947), wojnę w Indochinach i bitwę pod Dien Bien Phu (1954), konferencję w Bandungu (1955), rok Afryki (1960) oraz wojnę algierską zakończoną porozumieniami z Evian (1962), wraz z narodzinami Ruchu Państw Niezaangażowanych.