Stan wojenny i transformacja ustrojowa 1989 roku

Ta lekcja obejmuje dziewięć przełomowych lat polskiej historii — od podpisania porozumień sierpniowych w 1980 roku, przez mroczny okres stanu wojennego, aż po pokojową transformację ustrojową 1989 roku. Zestaw zaczyna się od tzw. karnawału Solidarności — szesnastu miesięcy legalnej działalności NSZZ Solidarność między sierpniem 1980 a grudniem 1981 roku, których ukoronowaniem był I Krajowy Zjazd Delegatów związku jesienią 1981 roku. Uczeń pozna dramatyczny przełom nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku, gdy generał Wojciech Jaruzelski, stojąc na czele Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, wprowadził stan wojenny — z internowaniami działaczy opozycji bez wyroku sądu, godziną milicyjną, zawieszeniem większości gazet i delegalizacją Solidarności. Materiał pokazuje, że opór społeczny nie wygasł: w podziemiu działały Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ Solidarność oraz radykalna Solidarność Walcząca założona przez Kornela Morawieckiego, a duchowym wsparciem dla dążeń wolnościowych milionów Polaków były pielgrzymki i nauczanie Jana Pawła II, budujące poczucie wspólnoty narodowej ponad podziałami. Uczeń dowie się również, jak narastający kryzys gospodarczy końca lat osiemdziesiątych — wynikający z niewydolności systemu centralnego planowania — zmusił władze komunistyczne do rozpoczęcia rozmów z opozycją. Kluczowym wydarzeniem są obrady Okrągłego Stołu prowadzone od lutego do kwietnia 1989 roku, które doprowadziły do częściowo wolnych wyborów parlamentarnych 4 czerwca 1989 roku, przynoszących miażdżące zwycięstwo kandydatów Solidarności do Senatu i otwierających drogę do powołania rządu Tadeusza Mazowieckiego — pierwszego niekomunistycznego premiera w całym bloku wschodnim. Dziesięć pytań w tym zestawie sprawdza znajomość dat, mechanizmów władzy i kluczowych postaci tego okresu, a dwanaście fiszek utrwala najważniejsze pojęcia — od WRON po Sejm kontraktowy — przygotowując do matury z historii na poziomie podstawowym.

• Opisuje okres tzw. karnawału Solidarności (1980–1981) i znaczenie I Krajowego Zjazdu Delegatów związku
• Wyjaśnia okoliczności wprowadzenia stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku i rolę gen. Wojciecha Jaruzelskiego oraz WRON
• Wymienia typowe represje stanu wojennego: internowania, godzinę milicyjną, cenzurę prasy
• Charakteryzuje działalność podziemnej opozycji (TKK, Solidarność Walcząca) po delegalizacji Solidarności
• Ocenia rolę Jana Pawła II jako autorytetu moralnego dla ruchu wolnościowego
• Wyjaśnia przyczyny i przebieg obrad Okągłego Stołu w 1989 roku
• Opisuje skutki wyborów 4 czerwca 1989 roku i powstanie rządu Tadeusza Mazowieckiego

Zakres tematyczny obejmuje lata 1980–1989: porozumienia sierpniowe i karnawał Solidarności, stan wojenny wprowadzony 13 grudnia 1981 roku przez gen. Jaruzelskiego, działalność podziemnej opozycji i wpływ Jana Pawła II, kryzys gospodarczy lat osiemdziesiątych, obrady Okrągłego Stołu (luty–kwiecień 1989) oraz wybory 4 czerwca 1989 roku i utworzenie rządu Tadeusza Mazowieckiego.