Aleksander Fredro, Zemsta — analiza aktu pierwszego

„Zemsta” Aleksandra Fredry to najsłynniejsza polska komedia obyczajowa i lektura obowiązkowa w szkole podstawowej. Ta lekcja skupia się na pierwszych czterech scenach aktu pierwszego, w których poznajemy głównych bohaterów i zawiązanie fabuły: sąsiedzki spór o wspólnie zamieszkiwany zamek między porywczym Cześnikiem Raptusiewiczem a cichym, podstępnym Rejentem Milczkiem.

Centralną postacią tego fragmentu jest Papkin — samochwalczy tchórz, sarmacki odpowiednik antycznego typu miles gloriosus (żołnierza-samochwały). Pytania testowe skupiają się na komizmie tej postaci: przechwałkach o rzekomych wyczynach wojennych (podczas gdy w rzeczywistości „strzelał do wron”), fantastycznej opowieści o zdobyciu serca „księżnej greckiej”, oraz na kontraście między jego słowami a czynami — gdy tylko Cześnik grozi mu żartem, natychmiast się przestrasza.

Uczeń poznaje również plany matrymonialne Cześnika, który rozważa małżeństwo z bogatą wdową Podstoliną kierując się głównie względami majątkowymi, a nie uczuciem. Zabawna scena czwarta, w której Papkin próbuje w zawiły sposób przekazać Podstolinie nowinę o planach Cześnika (mówiąc najpierw o rzekomym zamążpójściu „pięknej Hanny”), pokazuje typowy dla komedii Fredry komizm sytuacyjny i językowy.

Zestaw 11 pytań oraz 11 fiszek pomaga uczniowi rozpoznać cechy komedii obyczajowej, scharakteryzować typy bohaterów sarmackich (Cześnik jako zapalczywy, prostoduszny szlachcic) oraz zrozumieć mechanizmy komizmu językowego i sytuacyjnego charakterystyczne dla twórczości Aleksandra Fredry.

• Uczeń zna fabułę początkowych scen „Zemsty” i rozumie źródło sporu między Cześnikiem a Rejentem Milczkiem
• Charakteryzuje Papkina jako typ samochwały i tchórza — sarmacki odpowiednik miles gloriosus
• Rozpoznaje kontrast między przechwałkami Papkina a jego rzeczywistym zachowaniem jako źródło komizmu
• Rozumie plany matrymonialne Cześnika wobec Podstoliny i ich motywację majątkową
• Analizuje komędię sytuacyjną w scenie, w której Papkin przekazuje Podstolinie wiadomość o założach Cześnika
• Rozpoznaje cechy sarmackiego szlachcica na przykładzie postaci Cześnika
• Zna gatunek komedii obyczajowej i jej podstawowe cechy na przykładzie utworu Fredry

Piękne dobra w każdym względzie — Lasy — gleba wyśmienita — Dobrą żoną pewnie będzie — Co za czynsze! — To kobiéta!… Trzy folwarki! [...] Ma dochody wprawdzie znaczne — Podstolina ma znaczniejsze; Z wdówką zatem działać zacznę. [...] Tak z mej ręki wszyscy giną! [...] Gdzieś na wrony. [...] Rzecz to znana, iż w mej mocy Kazać zamknąć waśmość pana Za wiadome dawne sprawki. [...] Sobie wezmę śliczną Klarę. [...] Głupi mędrek.