Cyprian Kamil Norwid, Fortepian Chopina — analiza wiersza
„Fortepian Chopina” Cypriana Kamila Norwida to jeden z najbardziej filozoficznych i wymagających wierszy polskiego romantyzmu, obowiązkowa pozycja na maturze rozszerzonej z języka polskiego. Utwór powstał pod wpływem autentycznego wydarzenia z 1863 roku — podczas rosyjskich represji po patriotycznych demonstracjach w Warszawie carscy żołnierze wyrzucili przez okno fortepian należący do rodziny już nieżyjącego wtedy Fryderyka Chopina, w akcie symbolicznej zemsty na polskiej kulturze.
Ta lekcja prowadzi ucznia przez skomplikowaną strukturę wiersza: od wspomnienia wizyty podmiotu lirycznego u genialnego kompozytora (porównanego do Orfeja i dzieła Pigmaliona), przez opis doskonałości jego gry — „prostoty Doskonałości Peryklejskiej” — aż po centralną kategorię filozofii Norwida: Absolut i Dopełnienie, które zawsze zderzają się z niedoskonałością i barbarzyństwem świata materialnego („Ideał — sięgnął bruku”).
Pytania testowe obejmują interpretację kluczowych metafor i aluzji mitologicznych (lira Orfeusza, dłuto Pigmaliona, aluzje biblijne — „consummatum est”), symbolikę fortepianu jako uosobienia sztuki, ideału i samej Polski, oraz dramatyczny opis zniszczenia instrumentu podczas rosyjskich represji jako zderzenia doskonałości sztuki z przemocą historii. Uczeń ćwiczy również rozpoznawanie charakterystycznych dla Norwida środków stylistycznych: przerzutni, elips składniowych i gęstej symboliki filozoficznej.
Zestaw 10 pytań oraz 11 fiszek to solidne przygotowanie do analizy jednego z najtrudniejszych, ale najważniejszych wierszy w kanonie lektur maturalnych.
- Uczeń zna okoliczności historyczne powstania wiersza — zniszczenie fortepianu Chopina w 1863 roku
- Rozumie kompozycję utworu jako wspomnienie wizyty u kompozytora i opis jego gry
- Interpretuje aluzje mitologiczne — porównanie Chopina do Orfeusza i dzieła Pigmaliona
- Rozumie pojęcie Absolutu i Dopełnienia jako centralnej kategorii filozoficznej Norwida
- Rozpoznaje symbolikę fortepianu jako uosobienia sztuki, ideału i Polski
- Analizuje kontrast między doskonałością sztuki a barbarzyństwem historii na przykładzie zniszczenia instrumentu
- Rozpoznaje charakterystyczne dla Norwida środki stylistyczne — przerzutnie, elipsy, gęstą symbolikę filozoficzną
Byłem u Ciebie w te dni przedostatnie [...] Gdy podobniałeś — co chwila, co chwila — Do upuszczonej przez Orfeja liry [...] I byłeś jako owa postać, którą Z marmurów łona [...] Odejma dłuto Geniuszu, wiecznego Pigmaliona! [...] O Ty — co jesteś Miłości-profilem. Któremu na imię Dopełnienie [...] Zawsze — zemści się na tobie: BRAK! [...] Sprzęt podobny do trumny Wydźwigają… runął… runął… — Twój fortepian! [...] Jękły — głuche kamienie: Ideał — sięgnął bruku — —.
Przykładowe pytanie
W drugiej strofie wiersza Cyprian Kamil Norwid porównuje Chopina do mitycznego Orfeja. Co w kontekście tego porównania oznacza fraza: „Gdy podobniałeś — co chwila, co chwila — Do upuszczonej przez Orfeja liry”?
- Chopin był mistrzem gry na instrumencie strunowym, który wywodził się bezpośrednio z tradycji antycznej.
- Artysta w swojej twórczości i postawie staje się ucielеśnieniem cierpiącego geniusza, którego sztuka jest rozrywana przez siły zewnętrzne.
- Podmiot liryczny sugeruje, że Chopin był jedynie naśladowcą greckich wzorców muzycznych, co umniejsza jego oryginalność.
- Porównanie to podkreśla, że Chopin, podobnie jak Orfeusz, zdołał swoją muzyką przywrócić życie zmarłym bliskim.
Zobacz odpowiedź
Artysta w swojej twórczości i postawie staje się ucielеśnieniem cierpiącego geniusza, którego sztuka jest rozrywana przez siły zewnętrzne.
Norwid używa mitu Orfeja, aby ukazać tragizm artysty. Orfeusz, rozszarpany przez menady, staje się symbolem sztuki, która jest niszczona przez brutalną rzeczywistość, co koresponduje z losem fortepianu Chopina.
Spróbuj tego quizu →Podejdź do tego egzaminu →Powtórz te fiszki →