Konstytucja RP — zasady ustrojowe

Lekcja przedstawia naczelne zasady ustrojowe zapisane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku – fundament, na którym opiera się cały system prawny i polityczny państwa. Uczeń pozna zasadę zwierzchnictwa Narodu (art. 4 ust. 1 Konstytucji), zgodnie z którą władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu, sprawowaną bezpośrednio lub przez przedstawicieli.

Centralnym elementem materiału jest zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, wraz z wywodzonymi z niej elementami: zasadą zaufania obywatela do państwa oraz zasadą ochrony praw nabytych. Lekcja omawia także zasadę podziału i równowagi władz jako system wzajemnych hamulców między władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, zasadę pluralizmu politycznego gwarantującą swobodę tworzenia partii i wolność słowa, zasadę społecznej gospodarki rynkowej opartą na wolności działalności gospodarczej, dialogu społecznym i solidarności partnerów społecznych, a także zasadę pomocniczości (subsydiarności), zgodnie z którą zadania publiczne powinny być realizowane na najniższym możliwym szczeblu administracji.

Druga część lekcji koncentruje się na szczególnym trybie zmiany Konstytucji RP określonym w art. 235. Uczeń dowie się, kto posiada inicjatywę w zakresie zmiany ustawy zasadniczej (1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent RP), jakie wymogi proceduralne obowiązują (m.in. procedura trzech czytań) oraz dlaczego zmiana rozdziałów I, II i XII Konstytucji wymaga szczególnie surowego trybu, obejmującego kwalifikowaną większość głosów i możliwość przeprowadzenia referendum zatwierdzającego.

Materiał jest zgodny z wymaganiami obowiązującej formuły matury 2023 z wiedzy o społeczeństwie na poziomie rozszerzonym i stanowi teoretyczne podsumowanie zasad, na których opierają się wszystkie pozostałe instytucje ustrojowe omawiane w kolejnych lekcjach.

• Uczeń wyjaśnia zasadę zwierzchnictwa Narodu wynikającą z art. 4 Konstytucji RP
• Uczeń opisuje elementy składające się na zasadę demokratycznego państwa prawnego
• Uczeń charakteryzuje zasadę podziału i równowagi władz oraz zasadę pluralizmu politycznego
• Uczeń opisuje założenia społecznej gospodarki rynkowej w Polsce
• Uczeń wyjaśnia zasadę pomocniczości (subsydiarności)
• Uczeń opisuje szczególny tryb zmiany Konstytucji RP określony w art. 235

Zakres tematyczny lekcji obejmuje: zasadę zwierzchnictwa Narodu (art. 4 Konstytucji RP), zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zasadę podziału i równowagi władz, zasadę pluralizmu politycznego, zasadę społecznej gospodarki rynkowej, zasadę pomocniczości oraz tryb zmiany Konstytucji określony w art. 235 (inicjatywa 1/5 posłów, Senatu lub Prezydenta, szczególny tryb dla rozdziałów I, II i XII).