Unia Europejska — instytucje i funkcjonowanie

Lekcja przedstawia system instytucjonalny Unii Europejskiej – pięć kluczowych instytucji, ich skład, kompetencje i wzajemne relacje. Uczeń pozna Parlament Europejski, którego posłowie są wybierani w wyborach bezpośrednich przez obywateli UE, oraz jego funkcje ustawodawczą, budżetową i kontrolną. Materiał wyjaśnia różnicę między Radą Unii Europejskiej – organem złożonym z przedstawicieli rządów państw członkowskich na szczeblu ministerialnym, obradującym w różnych składach w zależności od omawianego tematu i współpracującym z Parlamentem przy uchwalaniu budżetu – a Radą Europejską, w skład której wchodzą szefowie państw lub rządów oraz przewodniczący Komisji Europejskiej, wyznaczającą ogólne kierunki i priorytety polityczne Unii, bez pełnienia funkcji ustawodawczej.

Centralne miejsce w lekcji zajmuje Komisja Europejska, posiadająca monopol na inicjatywę ustawodawczą w większości procedur, odpowiedzialna za wykonanie budżetu UE oraz pełniąca rolę „strażnika traktatów” – może wnosić skargi do Trybunału Sprawiedliwości UE przeciwko państwom członkowskim, które nie wywiązują się ze swoich zobowiązań. Uczeń pozna także zadania Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: czuwanie nad przestrzeganiem prawa, rozstrzyganie sporów oraz dokonywanie wykładni prawa unijnego.

Ostatnia część lekcji wyjaśnia podstawy zwykłej procedury ustawodawczej w UE, w której Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej wspólnie przyjmują akty prawne na wniosek Komisji Europejskiej – co ilustruje charakterystyczny dla Unii system rozdzielonych, ale wzajemnie powiązanych kompetencji instytucjonalnych.

Materiał jest zgodny z wymaganiami obowiązującej formuły matury 2023 z wiedzy o społeczeństwie na poziomie podstawowym i stanowi wprowadzenie do zagadnień integracji europejskiej i miejsca Polski w Unii Europejskiej.

• Uczeń opisuje skład i funkcje Parlamentu Europejskiego
• Uczeń rozróżnia Radę Unii Europejskiej i Radę Europejską
• Uczeń wyjaśnia rolę Komisji Europejskiej jako inicjatora prawa i strażnika traktatów
• Uczeń opisuje zadania Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
• Uczeń wyjaśnia podstawy zwykłej procedury ustawodawczej w UE
• Uczeń wskazuje instytucję odpowiedzialną za wykonanie budżetu UE

Zakres tematyczny lekcji obejmuje: skład i funkcje Parlamentu Europejskiego (wybory bezpośrednie, funkcja ustawodawcza/budżetowa/kontrolna), Radę Unii Europejskiej (przedstawiciele rządów na szczeblu ministerialnym) i Radę Europejską (szefowie państw/rządów, ogólne kierunki polityczne), Komisję Europejską (inicjatywa ustawodawcza, wykonanie budżetu, strażnik traktatów), Trybunał Sprawiedliwości UE (wykładnia prawa, rozstrzyganie sporów) oraz zwykłą procedurę ustawodawczą.