Rodzaje zdań i podstawy składni

Ta lekcja to powtórzenie podstaw składni polskiej — rodzajów zdań i budowy zdania złożonego, regularnie sprawdzanych na egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego. Zestly tworzy pytania obejmujące klasyfikację zdań ze względu na cel wypowiedzi: oznajmujące (przekazujące informację), pytające, rozkazujące (wyrażające polecenie) oraz wykrzyknikowe (wyrażające silne emocje) — wraz z odpowiednią interpunkcją kończącą każdy typ.

Uczniowie ćwiczą rozróżnianie zdania pojedynczego (z jednym orzeczeniem) od zdania złożonego (z co najmniej dwoma orzeczeniami), a w obrębie zdań złożonych — rozpoznawanie typu współrzędności: łącznej, rozłącznej, przeciwstawnej (spójnik „ale”) i wynikowej (spójnik „więc”) w opozycji do zdań złożonych podrzędnie, w których jedno zdanie jest nadrzędne, a drugie mu podporządkowane znaczeniowo.

Osobna grupa pytań dotyczy głównych części zdania — podmiotu i orzeczenia, w tym orzeczenia imiennego (złożonego z łącznika i orzecznika, np. „jest lekarzem”) oraz podmiotu domyślnego (niewyrażonego wprost, ale wynikającego z końcówki czasownika, np. w zdaniu „Czytamy ciekawą książkę” podmiotem jest domyślne „my”). Materiał uczy też rozpoznawania podmiotu gramatycznego wyrażonego rzeczownikiem w mianowniku.

Każde pytanie zawiera konkretne, samodzielne zdanie przykładowe do analizy. Zestaw zawiera komplet fiszek z definicjami i przykładami wszystkich omawianych pojęć składniowych, przydatnych do szybkich powtórek przed sprawdzianem lub egzaminem ósmoklasisty.

• Uczeń klasyfikuje zdania ze względu na cel wypowiedzi (oznajmujące, pytające, rozkazujące, wykrzyknikowe)
• Rozróżnia zdanie pojedyncze od złożonego na podstawie liczby orzeczeń
• Rozpoznaje typy współrzędności zdań złożonych (łączna, rozłączna, przeciwstawna, wynikowa)
• Rozróżnia zdanie złożone współrzędnie od podrzędnie
• Wskazuje podmiot i orzeczenie jako główne części zdania
• Rozpoznaje orzeczenie imienne i jego budowę
• Rozpoznaje podmiot domyślny/ukryty w zdaniu

Materiał tematyczny (bez dokumentu źródłowego): rodzaje zdań ze względu na cel wypowiedzi, zdanie pojedyncze a złożone, zdanie złożone współrzędnie (łączne, rozłączne, przeciwstawne, wynikowe) a podrzędnie, podmiot i orzeczenie, podmiot domyślny, zgodnie z podstawą programową klas VII-VIII.