Dziedziczenie sprzężone z płcią, grupy krwi i analiza rodowodów

Prawa Mendla to dopiero początek genetyki klasycznej na poziomie rozszerzonym. Podstawa programowa wymaga też, abyś przedstawiał determinację i dziedziczenie płci, dziedziczenie cech sprzężonych z płcią, dziedziczenie cech warunkowanych przez allele wielokrotne i kodominację oraz analizował rodowody i ustalał na ich podstawie sposób dziedziczenia cechy. Ten materiał ćwiczy właśnie te umiejętności, w większości na zadaniach z krzyżówkami.

Zaczynasz od determinacji płci: układu XX i XY u człowieka oraz ZW i ZZ u ptaków, gdzie to samica ma dwa różne chromosomy płci. Następnie przechodzisz do dziedziczenia recesywnego sprzężonego z chromosomem X na przykładzie hemofilii i daltonizmu. Zapisujesz genotypy kobiet i mężczyzn, obliczasz prawdopodobieństwo choroby u syna i u córki konkretnej pary oraz wyjaśniasz, dlaczego takie choroby znacznie częściej dotykają mężczyzn i dlaczego ojciec nie przekazuje allelu z chromosomu X swoim synom. Poznajesz też wzorzec dziedziczenia dominującego sprzężonego z X.

Druga część dotyczy grup krwi. Układ AB0 to przykład alleli wielokrotnych z kodominacją alleli I^A i I^B. Ustalasz możliwe grupy krwi dzieci danej pary, wykluczasz ojcostwo i łączysz to z dziedziczeniem czynnika Rh. Obliczasz prawdopodobieństwa także dla dwóch cech jednocześnie.

Trzecia część to analiza rodowodów i choroby autosomalne. Rodowody są opisane słowami, a twoim zadaniem jest rozpoznanie, czy cecha jest dominująca, czy recesywna, autosomalna czy sprzężona z X. Liczysz ryzyko urodzenia chorego dziecka przez nosicieli mukowiscydozy lub fenyloketonurii oraz przez rodzica z pląsawicą Huntingtona.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz zawiera zadania z natychmiastowym wyjaśnieniem i rozpisaną krzyżówką. Fiszki porządkują pojęcia i zapisy genotypów. Egzamin ustny to rozmowa z egzaminatorem, który podaje opis rodziny i prosi o ustalenie genotypów i sposobu dziedziczenia. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte z pełnym zapisem krzyżówek i uzasadnieniem. Prawa Mendla i podstawowe pojęcia genetyczne ćwiczysz w osobnym materiale tej kategorii.

Wszystkie zadania są oryginalne i przygotowane do samodzielnej nauki; każde zawiera komplet danych potrzebnych do rozwiązania.

• Opisujesz chromosomową determinację płci u człowieka i u ptaków.
• Rozwiązujesz krzyżówki dotyczące cech sprzężonych z chromosomem X i Z oraz obliczasz prawdopodobieństwa dla synów i córek.
• Ustalasz możliwe grupy krwi AB0 i Rh dzieci oraz wykluczasz ojcostwo.
• Rozpoznajesz sposób dziedziczenia cechy na podstawie opisu rodowodu.
• Obliczasz ryzyko chorób autosomalnych recesywnych i dominujących u potomstwa.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly.