Mapa topograficzna — poziomice, formy terenu, nachylenie i obliczenia ze skali

Mapa topograficzna towarzyszy każdemu arkuszowi matury z geografii na poziomie rozszerzonym. Zadania do niej łączą odczytywanie treści mapy z obliczeniami, a najczęstsze błędy wynikają nie z braku wiedzy, lecz z pomylenia jednostek albo kierunku. Ten materiał ćwiczy te umiejętności krok po kroku, a wszystkie potrzebne dane są podane w treści zadań, tak abyś mógł ćwiczyć bez konkretnej mapy pod ręką.

Pierwszy blok to skala. Przeliczasz skalę liczbową na mianowaną i odwrotnie, obliczasz rzeczywiste odległości dla skal 1:10 000, 1:25 000 i 1:50 000 oraz powierzchnie, pamiętając, że przy powierzchni skalę podnosi się do kwadratu: na mapie 1:10 000 jeden centymetr kwadratowy to hektar, a na mapie 1:50 000 aż 25 hektarów. Sprawdzasz też, jak zmienia się skala po powiększeniu lub pomniejszeniu mapy.

Drugi blok to rzeźba terenu. Poznajesz poziomice i cięcie poziomicowe, odróżniasz wysokość bezwzględną od względnej i wyznaczasz wysokość punktu leżącego między poziomicami metodą interpolacji. Z samego układu poziomic rozpoznajesz wierzchołek, grzbiet, dolinę, przełęcz oraz stok wypukły i wklęsły, wiedząc, że gęste poziomice oznaczają stromy stok.

Trzeci blok to obliczenia nachylenia. Liczysz średnie nachylenie terenu w procentach i promilach oraz średni spadek rzeki, przeliczając odległość z mapy na odległość w terenie. Czwarty blok obejmuje azymut i azymut odwrotny oraz profil hipsometryczny, w tym przewyższenie, czyli stosunek skali pionowej do poziomej. Uczysz się opisywać kolejne kroki wykonania profilu i dobierać skalę pionową tak, aby niewielkie różnice wysokości były na nim dobrze widoczne. Każde obliczenie ćwiczysz z jednostkami, bo właśnie zamiana centymetrów na metry i kilometry jest najczęstszym źródłem straconych punktów.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz zawiera zadania obliczeniowe i pytania o formy terenu z pełnym obliczeniem w wyjaśnieniu. Fiszki utrwalają pojęcia i przeliczniki skal. Egzamin ustny w formie rozmowy z egzaminatorem sprawdza, czy umiesz opisać tok obliczeń i uzasadnić rozpoznanie formy terenu. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte z zapisem obliczeń, tak jak w zadaniach otwartych na egzaminie.

• Obliczasz odległości i powierzchnie w terenie na podstawie skali mapy.
• Wyznaczasz wysokość punktu między poziomicami oraz wysokość względną.
• Rozpoznajesz formy terenu na podstawie układu poziomic.
• Obliczasz średnie nachylenie terenu w procentach i promilach oraz spadek rzeki.
• Wyznaczasz azymut odwrotny oraz przewyższenie profilu hipsometrycznego.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly.