Minerały i skały, cykl skalny i wiek skał

Skały są zapisem historii Ziemi, a umiejętność ich rozpoznawania i odczytywania z nich kolejności zdarzeń należy do wymagań geografii na poziomie rozszerzonym. Ten materiał prowadzi od pojedynczego minerału, przez podział skał według pochodzenia, do analizy odkrywki geologicznej i datowania skał.

Pierwszy blok to minerały skałotwórcze: kwarc, skalenie, miki, kalcyt, gips i halit. Poznajesz cechy, po których rozpoznaje się je w terenie i w pracowni, przede wszystkim twardość w skali Mohsa i reakcję z rozcieńczonym kwasem solnym, która odróżnia skały zawierające kalcyt od skał krzemionkowych.

Drugi blok to skały. Skały magmowe dzielisz na głębinowe i wylewne i wyjaśniasz, dlaczego granit ma duże kryształy, a bazalt drobne. Skały osadowe dzielisz na okruchowe, chemiczne i organiczne, podając przykłady takie jak piaskowiec, less, sól kamienna, gips, wapień organogeniczny i węgiel. Skały przeobrażone łączysz ze skałami, z których powstały: marmur z wapienia, kwarcyt z piaskowca, gnejs z granitu. Wszystko to spina cykl skalny: wietrzenie, transport, sedymentacja, diageneza, metamorfizm, przetopienie i krystalizacja magmy.

Trzeci blok to wiek skał. Stosujesz zasadę superpozycji i zasadę przecinania, wyjaśniasz rolę skamieniałości przewodnich i odtwarzasz kolejność zdarzeń na podstawie słownego opisu odkrywki z warstwami, żyłą magmową i powierzchnią erozyjną. Obliczasz wiek bezwzględny minerału na podstawie czasu połowicznego rozpadu izotopu.

Czwarty blok to gospodarcze wykorzystanie skał w Polsce: granit ze Strzegomia, wapienie dla przemysłu cementowego, piaskowce jako kamień budowlany, sól kamienna z Kłodawy. Łączysz występowanie tych skał z budową geologiczną poszczególnych regionów kraju i z tym, do czego są potrzebne w budownictwie, energetyce i przemyśle chemicznym.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz zawiera pytania rozpoznawcze, zadania z opisem odkrywki i obliczenie wieku, z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. Fiszki utrwalają pojęcia i pary „skała wyjściowa — skała przeobrażona”. Egzamin ustny w formie rozmowy z egzaminatorem sprawdza, czy umiesz uzasadnić rozpoznanie skały i kolejność zdarzeń. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte z klasyfikacją skał, analizą odkrywki i obliczeniami.

• Rozpoznajesz główne minerały skałotwórcze po twardości i reakcji z kwasem solnym.
• Klasyfikujesz skały na magmowe, osadowe i przeobrażone oraz wyjaśniasz ich genezę.
• Opisujesz przebieg cyklu skalnego.
• Ustalasz wiek względny skał i kolejność zdarzeń na podstawie opisu odkrywki geologicznej.
• Obliczasz wiek bezwzględny na podstawie czasu połowicznego rozpadu i podajesz przykłady wykorzystania skał w Polsce.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly.