Rzeźba lodowcowa i polodowcowa — lodowce górskie, lądolód, rzeźba młodo- i staroglacjalna

Większość krajobrazu Polski, od Tatr po pojezierza, nosi ślady działalności lodu. Ten materiał uczy rozpoznawać formy lodowcowe i polodowcowe na podstawie opisu ich kształtu, budowy i materiału, a następnie wyjaśniać ich genezę — tak jak wymaga tego geografia na poziomie rozszerzonym, w której rzeźba Polski łączy się z procesami zewnętrznymi kształtującymi powierzchnię Ziemi.

Pierwszy blok dotyczy lodowców górskich. Wyjaśniasz, jak powyżej granicy wiecznego śniegu śnieg przechodzi w firn i lód lodowcowy, a lodowiec spływa w dół doliny. Poznajesz formy erozji lodowcowej na przykładach z Tatr: cyrki lodowcowe z jeziorami karowymi, takimi jak Morskie Oko czy Czarny Staw pod Rysami, żłoby lodowcowe, doliny zawieszone z wodospadami, rygle i mutony, a także ostre granie i szczyty.

Drugi blok to lądolód skandynawski i jego wody roztopowe. Rozpoznajesz formy akumulacji lodowcowej i wodnolodowcowej: drumliny, ozy, kemy, sandry, a także pradoliny odprowadzające wody wzdłuż czoła lądolodu, z Pradoliną Toruńsko-Eberswaldzką jako przykładem. Odtwarzasz układ form w strefie marginalnej, od moreny dennej przez morenę czołową i sandr po pradolinę. Wyjaśniasz, skąd na polskich polach biorą się głazy narzutowe ze skał skandynawskich.

Trzeci blok to jeziora polodowcowe. Na podstawie opisu kształtu i głębokości odróżniasz jeziora rynnowe, morenowe, wytopiskowe i karowe oraz wiążesz je z procesem, który utworzył misę jeziorną. Uczysz się podawać przykłady takich jezior w Polsce, np. Jezioraka i Gopła wśród jezior rynnowych.

Czwarty blok to porównanie rzeźby młodoglacjalnej pojezierzy i staroglacjalnej Nizin Środkowopolskich. Wyjaśniasz, dlaczego na obszarze ostatniego zlodowacenia formy są świeże, a jezior bardzo dużo, natomiast na obszarach starszych zlodowaceń formy zostały złagodzone przez procesy peryglacjalne i erozję, a jeziora w większości zanikły.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz zawiera pytania rozpoznawcze i przyczynowe z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. Fiszki utrwalają nazwy i genezę form. Egzamin ustny w formie rozmowy z egzaminatorem sprawdza, czy umiesz opisać powstawanie formy własnymi słowami. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte z porównaniami i wyjaśnieniami genezy.

• Wyjaśniasz powstawanie lodowca górskiego i rozpoznajesz formy erozji lodowcowej w Tatrach.
• Rozpoznajesz formy akumulacji lądolodu i wód roztopowych na podstawie opisu ich budowy i kształtu.
• Odtwarzasz układ form w strefie marginalnej lądolodu.
• Określasz genezę jezior polodowcowych na podstawie ich kształtu i głębokości.
• Porównujesz rzeźbę młodoglacjalną i staroglacjalną w Polsce i wyjaśniasz przyczyny różnic.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly.