Adam Mickiewicz, Ballady i romanse oraz Sonety krymskie

Rok 1822, w którym Adam Mickiewicz wydał tom „Ballady i romanse”, uważa się za początek polskiego romantyzmu. Cztery lata później ukazały się „Sonety krymskie”, owoc podróży poety po Krymie w czasie zesłania w głąb Rosji. Te dwa zbiory pokazują dwie twarze wczesnego romantyzmu: zwrot ku ludowości, wierze i światu nadprzyrodzonemu oraz postać samotnego wędrowca, który wśród egzotycznych krajobrazów tęskni za ojczyzną. Ten materiał prowadzi cię przez oba.

W części o balladach zaczynasz od „Romantyczności”, którą czyta się jako manifest nowej epoki: Karusia rozmawia ze zmarłym ukochanym, starzec ze „szkiełkiem i okiem” wyśmiewa ją w imię rozumu, a narrator staje po stronie dziewczyny i ludu, przekonany, że czucie i wiara mówią silniej niż mędrca szkiełko i oko. Następnie poznajesz balladę jako gatunek synkretyczny, łączący cechy epiki, liryki i dramatu, oraz moralizm ludowy: przekonanie, że zbrodnia i zdrada nie mogą pozostać bez kary. Pokazują to „Lilije”, w których zmarły mąż wraca w czasie ponownego ślubu zabójczyni, „Świtezianka”, karząca strzelca za złamaną przysięgę, i „Świteź”, opowieść o grodzie zatopionym w jeziorze, by ocalić mieszkańców przed najeźdźcami.

W części o sonetach powtarzasz budowę sonetu (czternaście wersów: dwie zwrotki czterowersowe i dwie trzywersowe, część opisowa i refleksyjna), pojęcie orientalizmu i postać Pielgrzyma — wygnańca, który podziwia przyrodę Wschodu, ale myślami jest na Litwie. Analizujesz metaforę stepu jako suchego oceanu w „Stepach akermańskich” i gorzkie zakończenie tego sonetu, samotność wśród ludzi w „Burzy” oraz refleksję o poezji w „Ajudahu”.

Quiz sprawdza znajomość utworów i pojęć, fiszki porządkują terminy i tytuły, a praca pisemna wymaga dłuższych wypowiedzi — na przykład wyjaśnienia sporu w „Romantyczności”, opisu moralizmu ludowego w dwóch balladach albo interpretacji „Stepów akermańskich”. W ćwiczeniu egzaminacyjnym egzaminator zadaje pytania po kolei i na koniec krótko podsumowuje twoje odpowiedzi.

Materiał oferuje quiz, fiszki, egzamin ustny i pracę pisemną. Jest przeznaczony dla uczniów liceum i technikum, którzy powtarzają romantyzm przed maturą z języka polskiego, i uzupełnia materiały o „Dziadach” i „Panu Tadeuszu”. Krótkie cytaty pochodzą z tekstów Mickiewicza; omówienia i pytania są autorskie.

• Wyjaśniasz, dlaczego „Romantyczność” uznaje się za manifest polskiego romantyzmu.
• Opisujesz balladę jako gatunek synkretyczny i moralizm ludowy na przykładach konkretnych ballad.
• Omawiasz budowę sonetu, orientalizm i postać Pielgrzyma w „Sonetach krymskich”.
• Interpretujesz „Stepy akermańskie”, w tym metaforę stepu jako oceanu i zakończenie utworu.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly. Krótkie cytaty z „Ballad i romansów” (1822) i „Sonetów krymskich” (1826) Adama Mickiewicza, teksty w domenie publicznej.