Adam Mickiewicz, Dziady część III — sceny, postaci i mesjanizm

Wielka Improwizacja jest najsłynniejszą sceną III części „Dziadów”, ale dramat Mickiewicza to znacznie więcej: obraz prześladowań wileńskiej młodzieży, galeria postaci od carskiego senatora po pokornego zakonnika, wizja mesjanistyczna i ostra krytyka polskiego społeczeństwa. Ten materiał obejmuje wszystkie te części utworu i uzupełnia osobne opracowanie Wielkiej Improwizacji.

Zaczynasz od genezy: śledztwa i procesu filomatów i filaretów w Wilnie w latach 1823–1824, prowadzonych przez senatora Nowosilcowa, oraz dedykacji dla przyjaciół, którzy cierpieli za sprawę narodową. Potem przechodzisz przez kolejne sceny. W Prologu więzień w celi klasztoru bazylianów pisze na ścianie, że umarł Gustaw, a narodził się Konrad. W scenie więziennej młodzi więźniowie spędzają wigilię w celi Konrada, a Sobolewski opowiada o wywożeniu kolegów kibitkami na Sybir. Dalej poznajesz egzorcyzm księdza Piotra, Widzenie Ewy i Widzenie księdza Piotra z mesjanistyczną wizją Polski jako Chrystusa narodów i zapowiedzią tajemniczego wskrzesiciela, którego imię to „czterdzieści i cztery”.

Kolejne sceny pokazują drugą stronę konfliktu i podział społeczeństwa: Salon warszawski z obojętną arystokracją i patriotyczną młodzieżą przy drzwiach, opowieść Adolfa o Cichowskim zniszczonym przez więzienie, scenę u Senatora z balem, rozpaczą ślepej matki więźnia, Pani Rollisonowej, i śmiercią Doktora rażonego piorunem.

Na tym tle powtarzasz najważniejsze pojęcia: martyrologię, mesjanizm, konflikt jednostki i narodu z caratem oraz cechy dramatu romantycznego — luźną kompozycję, synkretyzm, przenikanie się scen realistycznych i metafizycznych, obecność świata duchów. Uczysz się łączyć konkretne sceny z interpretacją całości.

Quiz sprawdza znajomość scen i postaci, fiszki porządkują pojęcia i bohaterów, a praca pisemna wymaga dłuższych wypowiedzi — na przykład omówienia mesjanizmu w Widzeniu księdza Piotra albo obrazu społeczeństwa w Salonie warszawskim. W ćwiczeniu egzaminacyjnym egzaminator zadaje pytania jedno po drugim i na koniec krótko ocenia twoje odpowiedzi.

Materiał oferuje quiz, fiszki, egzamin ustny i pracę pisemną. Jest przeznaczony dla uczniów liceum i technikum przygotowujących się do matury z języka polskiego. Krótkie cytaty pochodzą z tekstu Mickiewicza; omówienia i pytania są autorskie.

• Wyjaśniasz genezę III części „Dziadów” i jej związek z procesem filomatów i filaretów.
• Omawiasz najważniejsze sceny poza Wielką Improwizacją i ich funkcję w dramacie.
• Przedstawiasz ideę mesjanizmu na podstawie Widzenia księdza Piotra.
• Charakteryzujesz obraz społeczeństwa polskiego i carskiego aparatu władzy oraz cechy dramatu romantycznego.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly. Krótkie cytaty z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza (1832), tekst w domenie publicznej.