Cyprian Kamil Norwid, Fortepian Chopina — analiza wiersza

„Fortepian Chopina” Cypriana Kamila Norwida to jeden z najbardziej filozoficznych i wymagających wierszy polskiego romantyzmu, lektura obowiązkowa zakresu rozszerzonego w liceum. Utwór powstał pod wpływem autentycznego wydarzenia z 1863 roku — podczas rosyjskich represji po patriotycznych demonstracjach w Warszawie carscy żołnierze wyrzucili przez okno fortepian należący do rodziny już nieżyjącego wówczas Fryderyka Chopina, w akcie symbolicznej zemsty na polskiej kulturze.

Ta lekcja prowadzi ucznia przez skomplikowaną strukturę wiersza: od wspomnienia wizyty podmiotu lirycznego u genialnego kompozytora (porównanego do upuszczonej liry Orfeusza i do posągu wydobywanego z marmuru dłutem Pigmaliona), przez opis doskonałości jego gry — „prostoty Doskonałości Peryklejskiej” — aż po centralną kategorię filozofii Norwida: Absolut i Dopełnienie, które zawsze zderzają się z niedoskonałością i barbarzyństwem świata materialnego („Ideał — sięgnął bruku”).

Pytania testowe obejmują interpretację kluczowych metafor i aluzji mitologicznych (lira Orfeusza, dłuto Pigmaliona, aluzje biblijne — „consummatum est”), symbolikę fortepianu jako uosobienia sztuki, ideału i samej Polski, oraz dramatyczny opis zniszczenia instrumentu podczas rosyjskich represji jako zderzenia doskonałości sztuki z przemocą historii. Uczeń ćwiczy również rozpoznawanie charakterystycznych dla Norwida środków stylistycznych: przerzutni, elips składniowych i gęstej symboliki filozoficznej.

Zestaw 10 pytań oraz 11 fiszek to solidne przygotowanie do analizy jednego z najtrudniejszych, ale najważniejszych wierszy w kanonie lektur maturalnych.

• Uczeń zna okoliczności historyczne powstania wiersza — zniszczenie fortepianu Chopina w 1863 roku
• Rozumie kompozycję utworu jako wspomnienie wizyty u kompozytora i opis jego gry
• Interpretuje aluzje mitologiczne — porównanie Chopina do liry Orfeusza i do posągu spod dłuta Pigmaliona
• Rozumie pojęcie Absolutu i Dopełnienia jako centralnej kategorii filozoficznej Norwida
• Rozpoznaje symbolikę fortepianu jako uosobienia sztuki, ideału i Polski
• Analizuje kontrast między doskonałością sztuki a barbarzyństwem historii na przykładzie zniszczenia instrumentu
• Rozpoznaje charakterystyczne dla Norwida środki stylistyczne — przerzutnie, elipsy, gęstą symbolikę filozoficzną

Byłem u Ciebie w te dni przedostatnie [...] Gdy podobniałeś — co chwila, co chwila — Do upuszczonej przez Orfeja liry [...] I byłeś jako owa postać, którą Z marmurów łona [...] Odejma dłuto Geniuszu, wiecznego Pigmaliona! [...] O Ty — co jesteś Miłości-profilem. Któremu na imię Dopełnienie [...] Zawsze — zemści się na tobie: BRAK! [...] Sprzęt podobny do trumny Wydźwigają… runął… runął… — Twój fortepian! [...] Jękły — głuche kamienie: Ideał — sięgnął bruku — —.