Rzeźba krasowa, eoliczna i nadbrzeżna

Ten materiał obejmuje trzy grupy procesów zewnętrznych, które kształtują powierzchnię Ziemi i dają w Polsce bardzo charakterystyczne krajobrazy: rozpuszczanie skał węglanowych przez wodę, działalność wiatru i działalność morza. Ćwiczysz nie tylko nazwy form, lecz przede wszystkim mechanizmy ich powstawania, bo o nie najczęściej pyta matura z geografii na poziomie rozszerzonym.

Pierwszy blok to kras. Zapisujesz reakcję rozpuszczania węglanu wapnia przez wodę z dwutlenkiem węgla i reakcję odwrotną, dzięki której w jaskiniach powstają nacieki. Wyjaśniasz, dlaczego zimna woda, zawierająca więcej rozpuszczonego CO2, silniej rozpuszcza wapienie. Rozróżniasz formy krasu powierzchniowego, takie jak żłobki, lejki, uwały, polja i ostańce, oraz podziemnego: jaskinie, stalaktyty, stalagmity, stalagnaty, ponory i wywierzyska. Poznajesz przykłady z Polski: ostańce Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i Ojcowskiego Parku Narodowego oraz jaskinie Tatr Zachodnich, w tym Jaskinię Wielką Śnieżną.

Drugi blok to rzeźba eoliczna. Rozpoznajesz wydmę na podstawie opisu jej kształtu i kierunku wiatru: barchan ma rogi skierowane z wiatrem, a typowa dla Polski wydma paraboliczna — ramiona utrwalone roślinnością i skierowane pod wiatr. Poznajesz ruchome wydmy Słowińskiego Parku Narodowego oraz typy pustyń: piaszczystą, żwirową i kamienistą. Wyjaśniasz też, dlaczego wędrujące wydmy na polskim wybrzeżu zasypują las i brzegi jezior oraz jak roślinność może je utrwalić.

Trzeci blok to wybrzeża. Wyjaśniasz, jak fale i prądy przybrzeżne usypują mierzeje i odcinają zatoki, tworząc zalewy i jeziora przybrzeżne, takie jak Zalew Wiślany, Łebsko czy Gardno, oraz dlaczego klif na wybrzeżu wysokim stale cofa się w głąb lądu. Porównujesz wybrzeże wysokie i niskie oraz rozpoznajesz typy wybrzeży świata — fiordowe, szkierowe, riasowe, limanowe, mierzejowo-zalewowe i deltowe — na podstawie opisu ich wyglądu i genezy.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz zawiera pytania rozpoznawcze i przyczynowe z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. Fiszki utrwalają nazwy form i pojęcia. Egzamin ustny w formie rozmowy z egzaminatorem sprawdza, czy umiesz wyjaśnić powstawanie formy własnymi słowami. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte z porównaniami i opisem mechanizmów.

• Zapisujesz i wyjaśniasz reakcję krasowienia oraz powstawanie nacieków.
• Rozpoznajesz formy krasu powierzchniowego i podziemnego oraz podajesz ich przykłady z Polski.
• Odróżniasz barchan od wydmy parabolicznej i rozpoznajesz typy pustyń.
• Wyjaśniasz powstawanie mierzei, zalewów, jezior przybrzeżnych i cofanie się klifu.
• Rozpoznajesz typy wybrzeży na podstawie opisu ich wyglądu i genezy.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly.