Język polski w użyciu — kultura języka, błędy językowe, frazeologia i odmiany polszczyzny

Na maturze z języka polskiego wiedza o języku nie ogranicza się do teorii: trzeba umieć rozpoznać błąd w zdaniu, nazwać go, poprawić i wyjaśnić, dlaczego jest błędem, a także dobrać styl do sytuacji i rozumieć znaczenie utartych związków wyrazowych. Ten materiał ćwiczy właśnie te umiejętności na krótkich, konkretnych przykładach.

Zaczynasz od pojęcia normy językowej: normy wzorcowej, obowiązującej w sytuacjach oficjalnych i w tekstach starannych, oraz normy użytkowej, dopuszczającej pewne uproszczenia w swobodnej komunikacji. Uczysz się odróżniać innowację, która może z czasem wejść do normy, od błędu.

Najwięcej miejsca zajmują typy błędów. Ćwiczysz rozpoznawanie błędów fleksyjnych (na przykład „tą książkę” zamiast „tę książkę”), składniowych — przede wszystkim niepoprawnego użycia imiesłowowego równoważnika zdania, gdy wykonawca czynności nie jest podmiotem zdania — leksykalnych, takich jak mylenie wyrazów „efektowny” i „efektywny”, frazeologicznych, w tym kontaminacji („odgrywać znaczenie” zamiast „odgrywać rolę” lub „mieć znaczenie”), pleonazmów („cofać się do tyłu”, „akwen wodny”) i błędów stylistycznych, gdy słownictwo nie pasuje do sytuacji.

Powtarzasz też znaczenie często używanych frazeologizmów — syzyfowej pracy, pięty achillesowej, puszki Pandory, gruszek na wierzbie — oraz odmiany polszczyzny: język ogólny, gwary, odmiany środowiskowe (slang, gwara uczniowska, żargon) i style funkcjonalne: urzędowy, naukowy, publicystyczny, potoczny i artystyczny.

Każdy błąd ćwiczysz w kontekście całego zdania, bo tak wygląda to w zadaniach egzaminacyjnych: trzeba nie tylko wskazać niepoprawną formę, ale też zaproponować poprawną i uzasadnić wybór. Uczysz się również krótko nazywać typ błędu. Quiz zawiera zdania z błędami do rozpoznania, fiszki porządkują pojęcia i znaczenia frazeologizmów, a praca pisemna wymaga poprawienia błędów i uzasadnienia poprawek pełnymi zdaniami. W ćwiczeniu egzaminacyjnym egzaminator zadaje pytania jedno po drugim, prosi o przykłady i na koniec krótko ocenia twoje odpowiedzi.

Materiał oferuje quiz, fiszki, egzamin ustny i pracę pisemną. Jest przeznaczony dla uczniów liceum i technikum przygotowujących się do matury z języka polskiego, ale przyda się każdemu, kto chce mówić i pisać poprawniej. Pytania nie obejmują pisowni „nie” z różnymi częściami mowy, której zasady zmieniły się od 2026 roku.

• Rozróżniasz normę wzorcową i użytkową oraz innowację językową i błąd.
• Rozpoznajesz, nazywasz i poprawiasz błędy fleksyjne, składniowe, leksykalne, frazeologiczne i stylistyczne.
• Wyjaśniasz znaczenie popularnych frazeologizmów.
• Opisujesz odmiany polszczyzny i style funkcjonalne oraz dobierasz styl do sytuacji.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly. Wszystkie przykładowe zdania są autorskie.