Jan Kochanowski, Pieśni i Odprawa posłów greckich

Jan Kochanowski to nie tylko autor „Trenów”. Jego „Pieśni” pokazują renesansowy, harmonijny obraz świata i człowieka, a „Odprawa posłów greckich” jest pierwszą polską tragedią wzorowaną na antyku i zarazem jednym z najważniejszych utworów politycznych epoki. Ten materiał łączy oba te obszary, bo w liceum często pojawiają się razem: jako przykład renesansowej filozofii życia i jako przykład literatury obywatelskiej.

W części o pieśniach powtarzasz wzorce horacjańskie: stoicką równowagę wobec Fortuny, umiarkowane epikurejskie cieszenie się chwilą (carpe diem) i złoty środek. Poznajesz hymn „Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?”, w którym Bóg jawi się jako artysta i dobry ojciec, a natura jako uporządkowane, piękne dzieło. Zobaczysz też inne oblicze poety: „Pieśń o spustoszeniu Podola” z gniewną krytyką szlacheckiej bierności oraz pieśń „Niezwykłym i nie lada piórem opatrzony”, w której poeta przemienia się w łabędzia i wyraża przekonanie o nieśmiertelności swojej twórczości (motyw non omnis moriar).

Część o „Odprawie posłów greckich” dotyczy budowy dramatu i jego sensu politycznego. Powtarzasz zasadę trzech jedności i rolę chóru, fabułę zaczerpniętą z mitu trojańskiego (greccy posłowie żądają wydania Heleny), spór Antenora z Aleksandrem w radzie trojańskiej, proroctwo Kasandry i słowa Ulissesa o „nierządnym królestwie”, w którym wszystko można kupić złotem. Uczysz się odczytywać Troję jako przestrogę dla Rzeczypospolitej szlacheckiej: państwa, w którym prywata wygrywa z dobrem wspólnym.

Quiz sprawdza znajomość konkretnych utworów i postaci oraz rozumienie pojęć, fiszki porządkują terminy (stoicyzm, carpe diem, non omnis moriar, prywata, trzy jedności), a praca pisemna wymaga dłuższych, uzasadnionych odpowiedzi — na przykład porównania postaw Antenora i Aleksandra albo wyjaśnienia, jak w hymnie wyraża się renesansowy zachwyt nad światem. W ćwiczeniu egzaminacyjnym rozmawiasz z egzaminatorem, który zadaje pytania po kolei i na końcu krótko ocenia twoje odpowiedzi.

Materiał oferuje quiz, fiszki, egzamin ustny i pracę pisemną. Jest przeznaczony dla uczniów szkół ponadpodstawowych powtarzających renesans przed maturą z języka polskiego, a także dla wszystkich, którzy chcą uporządkować wiedzę o twórczości Kochanowskiego. Cytaty pochodzą wyłącznie z tekstów Kochanowskiego; omówienia i pytania są autorskie.

• Rozpoznajesz w pieśniach Kochanowskiego wzorce stoickie i epikurejskie oraz motyw Fortuny.
• Opisujesz obraz Boga i natury w hymnie „Czego chcesz od nas, Panie”.
• Wyjaśniasz motyw non omnis moriar w pieśni o przemianie poety w łabędzia.
• Wskazujesz w „Odprawie posłów greckich” cechy tragedii antycznej i polityczne aluzje do Rzeczypospolitej szlacheckiej.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly. Krótkie cytaty z utworów Jana Kochanowskiego (XVI w.), teksty w domenie publicznej.