Stefan Żeromski, Przedwiośnie — szklane domy, Nawłoć i wybór drogi

„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, wydane w 1924 roku, to powieść o pierwszych latach odrodzonej Polski i o młodym człowieku, który dopiero szuka swojego miejsca w ojczyźnie, której nigdy nie widział. To jednocześnie powieść o dojrzewaniu i powieść polityczna — pyta, jaka ma być nowa Polska i jaką drogą do niej dojść. Ten materiał pomaga ci uporządkować fabułę, postaci i najważniejsze problemy utworu.

Pierwsza część, „Szklane domy”, pokazuje dzieciństwo i młodość Cezarego Baryki w Baku: dostatnie życie, wybuch rewolucji, młodzieńczą fascynację nią, śmierć matki, krwawe walki Ormian z Tatarami i powrót ojca, Seweryna, który opowiada synowi o „szklanych domach” — wizji nowoczesnej, czystej i sprawiedliwej Polski. Ojciec umiera w drodze, a Cezary po przekroczeniu granicy zastaje biedne, brudne miasteczko.

Druga część, „Nawłoć”, przenosi go po wojnie 1920 roku do majątku przyjaciela, Hipolita Wielosławskiego. Ziemiańska sielanka, zabawy i romanse — z Laurą Kościeniecką, z zakochaną w nim Karoliną, którą otruwa zazdrosna Wanda Okszyńska — kontrastują z nędzą chłopów w Chłodku. Cezary zaczyna dostrzegać, że ta beztroska ma swoją cenę.

Trzecia część, „Wiatr od wschodu”, to Warszawa i spór o kształt państwa. Szymon Gajowiec wierzy w stopniowe reformy i pracę nad państwem, Antoni Lulek — w rewolucję na wzór sowiecki. Cezary nie przyjmuje w pełni żadnej z tych racji, a w zakończeniu idzie w pochodzie robotników na Belweder, wysunięty na czoło, oddzielony od innych. Zakończenie pozostaje otwarte.

Uczysz się też interpretować tytuł jako obraz czasu przełomu i niepewności oraz wyjaśniać, dlaczego „szklane domy” stały się symbolem nierealnych marzeń. Quiz sprawdza znajomość fabuły, postaci i problemów, fiszki porządkują bohaterów i pojęcia, a praca pisemna wymaga dłuższych wypowiedzi — na przykład porównania racji Gajowca i Lulka czy oceny Nawłoci. W ćwiczeniu egzaminacyjnym egzaminator zadaje pytania po kolei i na koniec krótko ocenia twoje odpowiedzi.

Materiał oferuje quiz, fiszki, egzamin ustny i pracę pisemną. Jest przeznaczony dla uczniów liceum i technikum przygotowujących się do matury z języka polskiego. Omówienia i pytania są autorskie.

• Przedstawiasz kompozycję „Przedwiośnia” i drogę życiową Cezarego Baryki.
• Wyjaśniasz mit szklanych domów i jego zderzenie z polską rzeczywistością.
• Oceniasz obraz ziemiaństwa w Nawłoci i kontrast z nędzą Chłodka.
• Porównujesz racje Gajowca i Lulka oraz interpretujesz otwarte zakończenie i tytuł.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly na podstawie powieści Stefana Żeromskiego „Przedwiośnie” (1924).