Literatura i kultura epoki baroku

O tej lekcji

Barok to epoka kontrastów – między pobożnością a zmysłowością, między dążeniem do przepychu a lękiem przed przemijaniem. Ukształtowana przez kontrreformację w Europie i sarmatyzm w Polsce, dała literaturze specyficzną poetykę kontrastu i konceptu. Ten test maturalny porządkuje wiedzę o głównych ideach, poetyce oraz historycznym kontekście baroku, bez odwoływania się do cytatów z konkretnych, chronionych utworów.

Pierwszy blok dotyczy religijnego i ideowego tła epoki: kontrreformacji jako odpowiedzi Kościoła katolickiego na reformację, która ukształtowała barokową estetykę nastawioną na emocjonalność i oddziaływanie na wiernych, a także sceptycyzmu filozoficznego – postawy wynikającej z niepewności poznawczej i kryzysu wartości.

Drugi blok obejmuje specyficzną poetykę baroku: konceptyzm, czyli dążenie do zaskoczenia odbiorcy wyszukanym pomysłem intelektualnym, poetykę kontrastu opartą na zestawianiu przeciwieństw (np. sacrum i profanum), a przede wszystkim motyw vanitas – łacińskie określenie marności i nieuchronnej przemijalności życia, centralny dla barokowej refleksji egzystencjalnej.

Trzeci blok dotyczy polskiego sarmatyzmu jako ideologii szlacheckiej: mitu o pochodzeniu szlachty od Sarmatów, kultu tradycji rycerskiej i „złotej wolności” szlacheckiej, a także ksenofobii sarmackiej jako przejawu niechęci do obcych wpływów kulturowych. Osobny blok pytań dotyczy kontekstu historycznego kryzysu Rzeczpospolitej w XVII wieku – przede wszystkim potopu szwedzkiego oraz wojen z Rosją i Turcją.

Materiał liczy 12 pytań jednokrotnego i wielokrotnego wyboru wraz z kompletem fiszek powtórzeniowych, obejmujących kluczowe pojęcia epoki – od konceptyzmu, przez vanitas, po sarmatyzm. To solidna podstawa do budowania kontekstów interpretacyjnych przydatnych przy omawianiu barokowej poetyki kontrastu oraz jej związków z kryzysem politycznym Rzeczpospolitej.

• Wyjaśniać wpływ kontrreformacji na kształtowanie się barokowej estetyki i literatury
• Definiować konceptyzm i poetykę kontrastu jako charakterystyczne cechy stylu barokowego
• Interpretować motyw vanitas jako wyraz barokowej refleksji nad przemijaniem
• Charakteryzować sarmatyzm jako ideologię szlachecką i jej wpływ na politykę Rzeczpospolitej
• Wskazywać kluczowe wydarzenia historyczne kryzysu XVII wieku (potop szwedzki, wojny z Rosją i Turcją)
• Rozpoznawać cechy barokowej architektury (ornamentyka, dynamizm, iluzjonizm) jako odzwierciedlenie estetyki epoki

Bank pytań (12 pozycji) obejmuje: tło religijno-filozoficzne (kontrreformacja jako czynnik kształtujący barokową estetykę, sceptycyzm jako wyraz niepewności poznawczej), poetykę epoki (konceptyzm jako poszukiwanie zaskakującego pomysłu, poetyka kontrastu łącząca sacrum i profanum, motyw vanitas jako marność i przemijalność życia), polski sarmatyzm (mit sarmackiego pochodzenia szlachty, kult tradycji rycerskiej, „złota wolność”, ksenofobia sarmacka) oraz kontekst historyczny kryzysu Rzeczpospolitej w XVII wieku (potop szwedzki, wojny z Rosją i Turcją). Pytania testują wiedzę ogólną o epoce, nie znajomość konkretnych utworów.