Ukształtowanie terenu Polski

Ten test przygotowujący do matury z geografii (w Formule 2023 zdawanej wyłącznie na poziomie rozszerzonym) poświęcony jest ukształtowaniu powierzchni Polski — klasycznemu tematowi geografii regionalnej kraju. Materiał wprowadza podział terytorium Polski na równoleżnikowe pasy rzeźby terenu: pobrzeża nad Bałtykiem, pojezierza z licznymi jeziorami polodowcowymi, niziny środkowopolskie, wyżyny, kotliny podgórskie oraz góry na południu kraju.

Znaczna część testu koncentruje się na genezie rzeźby polodowcowej pojezierzy, ukształtowanej przez działalność lądolodu skandynawskiego podczas ostatniego zlodowacenia — uczeń poznaje formy będące bezpośrednim efektem tej działalności, takie jak pagórki morenowe i głazy narzutowe, będące klasycznymi przykładami form akumulacji lodowcowej. Test wyjaśnia również, że rzeźba nizin środkowopolskich została ukształtowana zarówno przez osady polodowcowe, jak i późniejszą erozję rzeczną.

Materiał obejmuje charakterystykę pasa górskiego Polski, na który składają się dwa główne pasma: Sudety, o najstarszym podłożu geologicznym w Polsce, oraz Karpaty, w skład których wchodzą m.in. Tatry i Beskidy. Uczeń dowiaduje się, że Rysy są najwyższym szczytem Polski, a Tatry — jedyne w Polsce góry o charakterze wysokogórskim — zbudowane są ze skał krystalicznych i osadowych. Test porusza także temat wyżyn, w tym Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, znanej z występowania skał wapiennych i zjawisk krasowych.

Pytania łączą wiedzę o genezie rzeźby terenu z jej lokalizacją geograficzną, co odpowiada typowym zadaniom maturalnym wymagającym analizy mapy fizycznej Polski. Test w pełni realizuje wymagania podstawy programowej geografii na poziomie podstawowym w zakresie geografii fizycznej Polski.

• Wymienia równoleżnikowe pasy rzeźby terenu Polski od północy do południa
• Wyjaśnia genezę rzeźby polodowcowej pojezierzy
• Rozpoznaje formy polodowcowe: moreny i głazy narzutowe
• Wskazuje główne pasma górskie Polski (Sudety, Karpaty) i ich cechy
• Wie, że Rysy są najwyższym szczytem Polski, a Tatry jedynymi górami wysokogórskimi
• Charakteryzuje Wyżynę Krakowsko-Częstochowską i zjawiska krasowe

Zakres tematyczny obejmuje ukształtowanie powierzchni Polski: pasy rzeźby terenu (pobrzeża, pojezierza, niziny, wyżyny, góry), genezę rzeźby polodowcowej oraz najwyższe szczyty i główne pasma górskie Polski — zgodnie z podstawą programową geografii (zakres podstawowy), której wymagania sprawdza także matura z geografii zdawana na poziomie rozszerzonym.