Młoda Polska — dekadentyzm, filozofia i kierunki sztuki

Młoda Polska, nazywana też modernizmem lub neoromantyzmem, to epoka przełomu XIX i XX wieku, w której artyści odrzucili pozytywistyczną wiarę w naukę i postęp, a zwrócili się ku przeżyciom wewnętrznym, nastrojom i sztuce jako najwyższej wartości. Bez znajomości jej kontekstów trudno zrozumieć „Wesele”, „Chłopów” czy poezję przełomu wieków. Ten materiał porządkuje najważniejsze pojęcia, idee i kierunki epoki.

Zaczynasz od nazwy epoki — pochodzi od cyklu artykułów Artura Górskiego z 1898 roku — oraz od innych określeń: modernizm, fin de siècle. Następnie poznajesz przełom antypozytywistyczny i dekadentyzm: poczucie schyłku cywilizacji, zniechęcenia i bezsensu, wyrażone m.in. w wierszu Kazimierza Przerwy-Tetmajera „Koniec wieku XIX”, w którym żadna z rozważanych postaw nie przynosi wyjścia.

Ważną częścią materiału jest filozofia. Arthur Schopenhauer głosił pesymizm i przekonanie, że wola życia rodzi cierpienie, a ukojenie dają sztuka, kontemplacja i nirwana. Friedrich Nietzsche stworzył koncepcję nadczłowieka i woli mocy. Henri Bergson zwrócił uwagę na intuicję i pęd życiowy. Poznajesz też hasło „sztuka dla sztuki”, wizję artysty jako kapłana i manifest „Confiteor” Stanisława Przybyszewskiego.

Powtarzasz kierunki artystyczne epoki: symbolizm, impresjonizm, ekspresjonizm (którego przykładem są „Hymny” Jana Kasprowicza) oraz secesję z jej ornamentem, falistą linią i motywami roślinnymi, widoczną w witrażach Wyspiańskiego i Mehoffera. Omawiasz także chłopomanię — fascynację wsią jako źródłem autentyczności.

Uczysz się łączyć te konteksty z konkretnymi utworami i wykorzystywać je w wypowiedzi ustnej i w wypracowaniu, na przykład porównując postawę dekadenta z romantycznym buntownikiem czy pozytywistycznym praktykiem.

Quiz sprawdza pojęcia, filozofów i kierunki, fiszki porządkują terminy, a praca pisemna wymaga dłuższych odpowiedzi — na przykład wyjaśnienia, czym jest dekadentyzm, albo porównania Młodej Polski z pozytywizmem. W ćwiczeniu egzaminacyjnym egzaminator zadaje pytania jedno po drugim i na koniec krótko ocenia twoje odpowiedzi.

Materiał oferuje quiz, fiszki, egzamin ustny i pracę pisemną. Jest przeznaczony dla uczniów liceum i technikum przygotowujących się do matury z języka polskiego i uzupełnia materiały o „Weselu” i „Chłopach”. Omówienia i pytania są autorskie.

• Wyjaśniasz pochodzenie nazwy epoki i istotę przełomu antypozytywistycznego.
• Charakteryzujesz dekadentyzm i wskazujesz jego wyraz w poezji przełomu wieków.
• Przedstawiasz idee Schopenhauera, Nietzschego i Bergsona oraz hasło „sztuka dla sztuki”.
• Rozpoznajesz cechy symbolizmu, impresjonizmu, ekspresjonizmu i secesji.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly.