Bolesław Prus, Lalka — społeczeństwo, Warszawa i Izabela Łęcka

„Lalka” Bolesława Prusa to nie tylko historia Wokulskiego, ale przede wszystkim wielka panorama Warszawy i społeczeństwa polskiego końca lat siedemdziesiątych XIX wieku. Osobny materiał omawia Wokulskiego i pamiętnik Rzeckiego; ten prowadzi cię przez resztę powieści: przez salony arystokracji, kamienice mieszczan, nędzne zaułki Powiśla i paryskie laboratorium.

Najwięcej miejsca zajmuje arystokracja i Izabela Łęcka. Poznajesz zadłużonego Tomasza Łęckiego, który sprzedaje kamienicę i rodowy serwis, hrabinę Karolową, życzliwą prezesową Zasławską wspominającą młodzieńczą miłość do stryja Wokulskiego, małostkową baronową Krzeszowską i cynicznego Kazimierza Starskiego. Izabelę widzisz jako kobietę wychowaną w świecie salonowych ideałów, zapatrzoną w posąg Apollina, niezdolną docenić człowieka spoza swojej sfery. Analizujesz scenę w pociągu do Krakowa, gdy Wokulski słyszy jej rozmowę ze Starskim po angielsku, i zastanawiasz się, co oznacza tytułowa lalka.

Dalej przyglądasz się innym warstwom: mieszczaństwu i Żydom warszawskim (Szlangbaum, asymilacja i narastający antysemityzm), biedocie Powiśla i postaciom, którym Wokulski próbuje pomóc (Wysocki, Węgiełek, Marianna), Helenie Stawskiej i procesowi o rzekomą kradzież lalki, a także uczonym-idealistom: Julianowi Ochockiemu i paryskiemu wynalazcy Geistowi, który pracuje nad metalem lżejszym od powietrza. Powtarzasz motyw trzech pokoleń idealistów — Rzeckiego, Wokulskiego i Ochockiego — oraz cechy realizmu i dwutorową narrację powieści.

Uczysz się też łączyć poszczególne wątki w całość: pokazywać, jak w losach jednego bohatera odbijają się problemy całego społeczeństwa, i wykorzystywać przykłady z powieści w wypracowaniu na temat miłości, pracy, pieniądza czy marzeń. Na koniec omawiasz zakończenie: tajemnicze zniknięcie Wokulskiego, ruiny zamku w Zasławku i pytanie, czy bohater zginął, czy zaczął nowe życie.

Quiz sprawdza znajomość postaci, wątków i interpretacji, fiszki porządkują bohaterów i pojęcia, a praca pisemna wymaga dłuższych wypowiedzi — na przykład charakterystyki Izabeli, oceny arystokracji czy wyjaśnienia symbolu lalki. W ćwiczeniu egzaminacyjnym egzaminator zadaje pytania po kolei i na koniec krótko ocenia twoje odpowiedzi.

Materiał oferuje quiz, fiszki, egzamin ustny i pracę pisemną. Jest przeznaczony dla uczniów liceum i technikum przygotowujących się do matury z języka polskiego i dobrze uzupełnia materiał o Wokulskim i Rzeckim. Omówienia i pytania są autorskie.

• Charakteryzujesz arystokrację w „Lalce” i oceniasz jej postawę wobec pracy, pieniędzy i innych warstw.
• Przedstawiasz Izabelę Łęcką, jej wychowanie i stosunek do Wokulskiego oraz interpretujesz symbol lalki.
• Opisujesz obraz mieszczaństwa, Żydów i biedoty warszawskiej oraz postaci uczonych-idealistów.
• Omawiasz realizm powieści, dwutorową narrację i otwarte zakończenie.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly na podstawie powieści Bolesława Prusa „Lalka” (1890).