Państwo i władza — atrybuty, geneza, formy państwa, demokracja bezpośrednia

Ten materiał porządkuje podstawowe pojęcia, od których zaczyna się blok „państwo i polityka” w wiedzy o społeczeństwie na poziomie rozszerzonym. Bez nich trudno zrozumieć dalsze tematy: systemy polityczne, ustrój Polski czy kontrolę władzy.

Pierwszy blok dotyczy władzy jako zjawiska społecznego. Odróżniasz władzę polityczną od innych rodzajów władzy (rodzicielskiej, religijnej, ekonomicznej) i wyjaśniasz, czym jest legitymizacja władzy. Poznajesz trzy typy legitymizacji według Maxa Webera — tradycyjną, charyzmatyczną i legalną — i uczysz się rozpoznawać je w krótkich opisach sytuacji.

Drugi blok to państwo jako organizacja polityczna: terytorialność, przymusowość oraz suwerenność wewnętrzna i zewnętrzna, a także podział funkcji państwa na wewnętrzne i zewnętrzne. Trzeci blok to teorie genezy państwa: naturalistyczna koncepcja Arystotelesa, teoria teistyczna, teorie umowy społecznej (Hobbes, Locke, Rousseau), teoria podboju i teoria marksistowska. Ćwiczysz rozpoznawanie każdej z nich po jej głównej tezie.

Czwarty blok to formy państwa. Porównujesz monarchię absolutną, konstytucyjną i parlamentarną na współczesnych przykładach, a w republikach analizujesz, czy głowa państwa jest jednoosobowa czy kolegialna i w jaki sposób jest wybierana: w wyborach powszechnych, przez parlament lub przez kolegium elektorów.

Ostatni blok łączy teorię z Konstytucją RP z 1997 r. Odróżniasz demokrację bezpośrednią od przedstawicielskiej i wskazujesz jej elementy w polskim ustroju: zasadę zwierzchnictwa Narodu (art. 4), referendum ogólnokrajowe (art. 125), obywatelską inicjatywę ustawodawczą (art. 118 ust. 2), referendum lokalne (art. 170) i referendum zatwierdzające zmianę Konstytucji (art. 235 ust. 6). Zwracasz uwagę na szczegóły, o które łatwo się potknąć: kto zarządza referendum, kiedy jego wynik jest wiążący i dlaczego referendum zatwierdzające nie ma progu frekwencji.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz sprawdza pojęcia i umiejętność rozpoznawania ich w opisach sytuacji, z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. Fiszki utrwalają definicje i artykuły Konstytucji. Egzamin ustny to rozmowa z egzaminatorem, w której wyjaśniasz pojęcia własnymi słowami i podajesz przykłady. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte wymagające porównania, uzasadnienia i odwołania do przepisów.

Wszystkie zadania są oryginalne i przygotowane do samodzielnej nauki; każde zawiera komplet informacji potrzebnych do odpowiedzi.

• Odróżniasz władzę polityczną od innych rodzajów władzy i rozpoznajesz typy legitymizacji władzy według Maxa Webera.
• Charakteryzujesz atrybuty państwa: terytorialność, przymusowość, suwerenność wewnętrzną i zewnętrzną, oraz funkcje państwa.
• Rozpoznajesz najważniejsze teorie genezy państwa po ich głównej tezie.
• Porównujesz typy monarchii i sposoby wyłaniania głowy państwa w republikach.
• Wskazujesz elementy demokracji bezpośredniej w Konstytucji RP z 1997 r. i opisujesz zasady referendum.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly. Przepisy Konstytucji RP z 1997 r. przywołano według tekstu ogłoszonego w Dzienniku Ustaw.