Społeczeństwo: typy, socjalizacja, kapitał społeczny, ruchliwość i nierówności

Blok „człowiek i społeczeństwo” daje na maturze z wiedzy o społeczeństwie wiele zadań, w których trzeba rozpoznać zjawisko w krótkim opisie sytuacji albo zinterpretować proste dane. Ten materiał ćwiczy właśnie to: nazywanie zjawisk socjologicznych i uzasadnianie, dlaczego dany przykład do nich pasuje.

Pierwszy blok to typy społeczeństw: zbieracko-łowieckie, pasterskie (nomadyczne), rolnicze i tradycyjna społeczność wiejska, a także społeczeństwo przemysłowe i poprzemysłowe, w którym rośnie znaczenie usług, wiedzy i informacji. Uczysz się rozpoznawać te typy po sposobie zdobywania środków do życia, trybie życia i rodzaju więzi.

Drugi blok to socjalizacja: pierwotna i wtórna, jej najważniejsze agendy (rodzina, szkoła, grupa rówieśnicza, media) oraz socjalizacja odwrócona, w której to młodsze pokolenie uczy starsze — na przykład obsługi nowych technologii. Porównujesz też modele socjalizacji różnych pokoleń. Uzupełnieniem są rodzaje grup społecznych: pierwotne i wtórne, formalne i nieformalne.

Trzeci blok to kapitał społeczny w ujęciu Roberta Putnama: zaufanie, normy wzajemności i sieci powiązań, a także rozróżnienie kapitału wiążącego i pomostowego oraz jego znaczenie dla rozwoju państwa i społeczeństwa. Zastanawiasz się, dlaczego tam, gdzie ludzie sobie ufają i chętnie działają razem, łatwiej prowadzić firmę, rozwiązywać lokalne problemy i kontrolować władzę.

Czwarty blok dotyczy różnic społecznych. Rozróżniasz ruchliwość pionową i poziomą, międzypokoleniową i wewnątrzpokoleniową, wskazujesz czynniki awansu i degradacji. Poznajesz kryteria stratyfikacji — dochód, wykształcenie, prestiż i władzę — oraz sposób mierzenia nierówności dochodowych za pomocą współczynnika Giniego. Wyjaśniasz, jak nierówności dochodowe przekładają się na nierówność szans życiowych i dlaczego nierówności są także problemem globalnym.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz sprawdza rozpoznawanie zjawisk w opisach sytuacji i interpretację prostych danych, z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. Fiszki utrwalają pojęcia. Egzamin ustny to rozmowa z egzaminatorem, w której wyjaśniasz pojęcia i podajesz własne przykłady. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte, w tym interpretację prostych danych liczbowych podanych w treści zadania.

Wszystkie zadania są oryginalne i przygotowane do samodzielnej nauki; każde zawiera komplet informacji potrzebnych do odpowiedzi.

• Rozpoznajesz typy społeczeństw: od zbieracko-łowieckich po poprzemysłowe.
• Wyjaśniasz pojęcie socjalizacji, jej rodzaje i zjawisko socjalizacji odwróconej.
• Wyjaśniasz pojęcie kapitału społecznego i jego znaczenie dla rozwoju państwa i społeczeństwa.
• Rozróżniasz rodzaje ruchliwości społecznej i podajesz ich przykłady.
• Charakteryzujesz stratyfikację społeczną i interpretujesz miary nierówności, takie jak współczynnik Giniego.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly. Dane liczbowe w zadaniach są przykładowe i służą ćwiczeniu interpretacji.