Systemy polityczne: USA, Francja, Rosja

Ten materiał uzupełnia porównanie systemów politycznych o państwa, w których szczególną rolę odgrywa prezydent. Na poziomie rozszerzonym nie wystarczy wiedzieć, że prezydent „jest silny” — trzeba umieć wskazać, z jakich konkretnych uprawnień wynika jego pozycja i jakie instytucje ją równoważą.

Pierwszy blok to klasyczny system prezydencki Stanów Zjednoczonych. Poznajesz pozycję prezydenta, który jest jednocześnie głową państwa i szefem administracji, sposób jego wyboru przez Kolegium Elektorów i ograniczenie do dwóch kadencji. Analizujesz zasadę hamulców i równowagi: weto prezydenckie i jego odrzucenie przez Kongres, zgodę Senatu na nominacje i traktaty, procedurę impeachmentu oraz kontrolę konstytucyjności prawa przez Sąd Najwyższy, której początek dała sprawa Marbury przeciwko Madisonowi. Wyjaśniasz, dlaczego w tym systemie prezydent nie może rozwiązać Kongresu, a sekretarze nie odpowiadają politycznie przed parlamentem.

Drugi blok to system parlamentarno-prezydencki V Republiki Francuskiej. Analizujesz dwoistość władzy wykonawczej: prezydenta wybieranego w wyborach powszechnych i rząd odpowiedzialny przed Zgromadzeniem Narodowym. Poznajesz uprawnienia prezydenta, w tym prawo rozwiązania Zgromadzenia Narodowego, referendum i uprawnienia nadzwyczajne z art. 16, oraz zjawisko kohabitacji. Omawiasz też rolę Rady Konstytucyjnej.

Trzeci blok to system superprezydencki Federacji Rosyjskiej, przykład zachwianego podziału władzy. Wskazujesz, na czym polega przewaga prezydenta nad rządem i parlamentem oraz jakie instytucjonalne warunki są potrzebne, by w takim systemie mogła funkcjonować demokracja.

Ostatni blok odnosi te modele do Polski. Wskazujesz elementy systemu parlamentarno-prezydenckiego w Konstytucji RP z 1997 r.: wybór prezydenta w wyborach powszechnych, weto ustawodawcze odrzucane przez Sejm większością 3/5 głosów i prerogatywy, czyli akty niewymagające kontrasygnaty premiera.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz sprawdza znajomość procedur i rozpoznawanie systemów na podstawie opisów, z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. Fiszki utrwalają pojęcia i instytucje. Egzamin ustny to rozmowa z egzaminatorem, w której porównujesz systemy i uzasadniasz wnioski. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte wymagające porównania uprawnień i wyjaśnienia mechanizmów.

Wszystkie zadania są oryginalne i przygotowane do samodzielnej nauki; każde zawiera komplet informacji potrzebnych do odpowiedzi.

• Charakteryzujesz klasyczny system prezydencki USA i mechanizmy hamulców i równowagi.
• Wyjaśniasz dwoistość władzy wykonawczej i zjawisko kohabitacji w V Republice Francuskiej.
• Opisujesz cechy systemu superprezydenckiego na przykładzie Federacji Rosyjskiej.
• Wskazujesz elementy systemu parlamentarno-prezydenckiego w ustroju Polski.
• Odróżniasz prerogatywy Prezydenta RP od aktów wymagających kontrasygnaty.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly. Przepisy Konstytucji RP z 1997 r. przywołano według tekstu ogłoszonego w Dzienniku Ustaw.