Prezydent RP — kompetencje

Lekcja poświęcona jest urzędowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jako jednemu z dwóch organów władzy wykonawczej w polskim systemie ustrojowym, zgodnie z rozdziałem V Konstytucji RP z 1997 roku. Uczeń pozna sposób wyboru Prezydenta – w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym – oraz zasadę, że kadencja trwa 5 lat, a ta sama osoba może sprawować urząd maksymalnie przez dwie kadencje.

Materiał szczegółowo omawia kompetencje głowy państwa w kilku kluczowych obszarach. W zakresie polityki zagranicznej Prezydent reprezentuje państwo, mianuje ambasadorów RP oraz ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe (ratyfikacja najważniejszych z nich wymaga zgody wyrażonej w ustawie), natomiast decyzja o stanie wojny należy co do zasady do Sejmu. W obszarze obronności Prezydent pełni funkcję Najwyższego Zwierzchnika Sił Zbrojnych i mianuje Szefa Sztabu Generalnego. Lekcja wyjaśnia także istotę prawa łaski – możliwość darowania lub złagodzenia orzeczonej kary, bez prawa do unieważnienia wyroku sądu.

Osobny blok dotyczy roli Prezydenta w procesie legislacyjnym: prawa weta zawieszającego wobec uchwalonych ustaw oraz udziału w procedurze powoływania Rady Ministrów poprzez desygnowanie Prezesa Rady Ministrów i powołanie rządu na jego wniosek. Uczeń dowie się również, czym jest kontrasygnata – wymóg podpisu Prezesa Rady Ministrów dla ważności większości aktów urzędowych Prezydenta – oraz jakie uprawnienia przysługują głowie państwa wobec Sejmu, w tym zwoływanie pierwszego posiedzenia i możliwość skrócenia kadencji w określonych sytuacjach.

Materiał jest zgodny z wymaganiami matury z wiedzy o społeczeństwie w formule 2023 (zdawanej wyłącznie na poziomie rozszerzonym) i celowo skupia się wyłącznie na konstytucyjnych kompetencjach urzędu, bez odniesień do osoby aktualnie go sprawującej.

• Uczeń opisuje sposób wyboru Prezydenta RP i długość jego kadencji
• Uczeń wymienia kompetencje Prezydenta w zakresie polityki zagranicznej i obronności
• Uczeń wyjaśnia istotę prawa łaski przysługującego Prezydentowi
• Uczeń opisuje rolę Prezydenta w procesie powoływania Rady Ministrów
• Uczeń wyjaśnia mechanizm weta ustawodawczego i pojęcie kontrasygnaty
• Uczeń wskazuje uprawnienia Prezydenta wobec Sejmu, w tym możliwość skrócenia kadencji

Zakres tematyczny lekcji obejmuje: wybór Prezydenta RP w wyborach powszechnych (art. 127 Konstytucji RP), kadencję 5-letnią z limitem dwóch kadencji, kompetencje w polityce zagranicznej (reprezentacja państwa, mianowanie ambasadorów) i obronności (Najwyższy Zwierzchnik Sił Zbrojnych), prawo łaski, weto ustawodawcze, udział w powoływaniu Rady Ministrów (desygnowanie premiera), instytucję kontrasygnaty oraz uprawnienia wobec Sejmu (zwoływanie pierwszego posiedzenia, skrócenie kadencji).