Reformacja i kontrreformacja w XVI w.

Ten materiał dotyczy rozłamu, który na trwałe podzielił chrześcijaństwo zachodnie i zmienił politykę, społeczeństwo i kulturę Europy XVI w. Ćwiczysz wyjaśnianie przyczyn i następstw reformacji, porównywanie jej głównych nurtów oraz ocenę odpowiedzi Kościoła katolickiego.

Pierwszy blok to przyczyny: kryzys autorytetu papiestwa, nadużycia przy sprzedaży odpustów, ambicje książąt Rzeszy i ich apetyt na dobra kościelne, rozwój druku i humanizmu. Na krótkim fragmencie w opracowaniu własnym, nawiązującym do tez Lutra z 1517 r., rozpoznajesz, co dokładnie krytykował reformator.

Drugi blok to nurty reformacji. Zgodnie z zakresem rozszerzonym porównujesz zasady luteranizmu (usprawiedliwienie z wiary, Pismo jako jedyne źródło wiary), kalwinizmu (predestynacja, surowa etyka, ustrój zborów) i anglikanizmu (akt supremacji 1534, król głową Kościoła). Poznajesz też polityczne skutki reformacji: sekularyzację państwa zakonnego i hołd pruski (1525), pokój augsburski (1555) z zasadą cuius regio, eius religio oraz wojny religijne we Francji, od nocy św. Bartłomieja do edyktu nantejskiego (1598).

Trzeci blok to reforma katolicka i kontrreformacja: sobór trydencki (1545–1563), seminaria duchowne, indeks ksiąg zakazanych, działalność jezuitów w szkolnictwie i na misjach. Ćwiczysz ocenę tych działań i ich wpływu na kulturę, m.in. na sztukę baroku.

Czwarty blok to mapa wyznaniowa Europy XVI w. i miejsce na niej Rzeczypospolitej: luteranie w miastach Prus Królewskich, kalwiniści wśród szlachty i magnaterii, bracia polscy z Rakowa, konfederacja warszawska (1573) jako gwarancja pokoju między wyznaniami i stopniowe zwycięstwo katolicyzmu.

Zadania łączą chronologię, pojęcia, porównania i pracę z krótkimi tekstami źródłowymi w opracowaniu własnym, wpisanymi w treść pytania.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz sprawdza wiedzę i wnioskowanie ze źródeł, z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. Fiszki utrwalają pojęcia, daty i postaci. Egzamin ustny to rozmowa z egzaminatorem, w której porównujesz wyznania i uzasadniasz przyczyny oraz skutki wydarzeń. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte wymagające pełnej, uzasadnionej odpowiedzi, w tym porównania i oceny.

Wszystkie zadania są oryginalne i przygotowane do samodzielnej nauki; każde zawiera komplet informacji potrzebnych do odpowiedzi.

• Wyjaśniasz religijne, polityczne, gospodarcze, społeczne i kulturowe uwarunkowania oraz następstwa reformacji.
• Porównujesz główne zasady luteranizmu, kalwinizmu i anglikanizmu.
• Wyjaśniasz rolę soboru trydenckiego i oceniasz działania kontrreformacyjne, w tym rolę jezuitów.
• Charakteryzujesz najważniejsze wojny religijne XVI w.
• Opisujesz mapę wyznaniową Europy w XVI w. i miejsce Rzeczypospolitej na niej.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly. Fragmenty źródeł podano w opracowaniu własnym.