Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec” — bohaterowie, mały sabotaż, wartości

„Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego to lektura obowiązkowa klas VII–VIII i jedna z najczęściej przywoływanych książek w wypracowaniach o przyjaźni, patriotyzmie, odwadze i poświęceniu. Opowiada o prawdziwych ludziach: harcerzach z Warszawy, uczniach Gimnazjum im. Stefana Batorego, którzy w czasie okupacji niemieckiej wybrali walkę o wolność.

Materiał zaczyna od bohaterów. Poznajesz Rudego (Jana Bytnara), Alka (Aleksego Dawidowskiego) i Zośkę (Tadeusza Zawadzkiego), ich charaktery i przyjaźń, a także środowisko, z którego wyrośli: harcerstwo i Szare Szeregi. Następnie przechodzisz do małego sabotażu, prowadzonego m.in. w ramach organizacji „Wawer”: malowania kotwicy Polski Walczącej i napisów na murach, zrywania niemieckich flag, zdjęcia przez Alka niemieckiej tablicy z pomnika Kopernika czy gazowania kin. Zastanawiasz się, po co podejmowano takie działania i dlaczego były tak ważne dla ducha mieszkańców okupowanego miasta.

Kolejna część dotyczy dramatycznych wydarzeń 1943 roku: aresztowania Rudego, przesłuchań w siedzibie gestapo w alei Szucha, akcji pod Arsenałem 26 marca 1943 roku, w której odbito Rudego i innych więźniów, oraz śmierci Rudego i Alka 30 marca. Na koniec poznajesz losy Zośki, który zginął w sierpniu 1943 roku pod Sieczychami.

Najwięcej miejsca poświęcamy wartościom: przyjaźni i braterstwu, odpowiedzialności za innych, honorowi, służbie i patriotyzmowi. Wyjaśniasz też sens tytułu, nawiązującego do wiersza Juliusza Słowackiego „Testament mój”, oraz gatunek książki – literaturę faktu, wydaną w konspiracji w 1943 roku.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz (12 pytań) sprawdza znajomość bohaterów, wydarzeń, dat i wartości. Fiszki pomagają zapamiętać postacie, pojęcia i najważniejsze fakty. Egzamin ustny w formie rozmowy pozwala ćwiczyć wypowiedzi o lekturze – egzaminator zadaje pytania po kolei i na końcu krótko omawia twoje odpowiedzi. Praca pisemna do wydruku zawiera osiem pytań otwartych, w tym akapit argumentacyjny do rozprawki o przyjaźni.

Książka jest chroniona prawem autorskim, dlatego materiał nie zawiera cytatów z niej – wszystkie treści są ujęte własnymi słowami. Warto przeczytać całość: to poruszająca opowieść, której nie zastąpi żadne streszczenie.

• Przedstawiasz Rudego, Alka i Zośkę oraz ich wzajemną przyjaźń.
• Wyjaśniasz, czym był mały sabotaż, podajesz jego przykłady i cel.
• Opisujesz akcję pod Arsenałem i wydarzenia z marca 1943 roku, podając poprawne daty.
• Wskazujesz wartości, którymi kierowali się bohaterowie, i oceniasz ich postawy.
• Wyjaśniasz sens tytułu i określasz gatunek książki jako literaturę faktu.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly na podstawie książki Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec” (1943); treść ujęta własnymi słowami, bez cytatów.