Aleksander Fredro, „Zemsta” — intryga i rozwiązanie (akty II–IV)

„Zemsta” Aleksandra Fredry należy do lektur obowiązkowych czytanych w całości w klasach VII–VIII. Wielu uczniów dobrze pamięta pierwszy akt – kłótnię o mur graniczny i przechwałki Papkina – ale gubi się w dalszym ciągu intrygi. Ten materiał prowadzi przez akty II–IV i pokazuje, jak z sąsiedzkiej waśni powstaje ślub i zgoda.

W akcie II Papkin przyprowadza do Cześnika pojmanego Wacława, który płaci mu, by zostać „w niewoli” blisko Klary. Cześnik odrzuca myśl o zgodzie z Rejentem, a Podstolina, która miała zostać jego żoną, rozpoznaje w Wacławie dawnego znajomego i postanawia wyjść za niego. Klara stawia Papkinowi żartobliwe warunki: pół roku milczenia, rok i sześć dni o chlebie i wodzie oraz przywiezienie krokodyla. Na koniec Cześnik wysyła Papkina z wyzwaniem na pojedynek do Rejenta.

W akcie III poznajesz Rejenta Milczka w jego domu: nakłania mularzy do zeznań o pobiciu, zawiera z Podstoliną umowę na sto tysięcy i straszy Papkina tak, że ten ucieka. W akcie IV Cześnik wmawia Papkinowi, że wino u Rejenta było zatrute, co prowadzi do słynnego testamentu, dyktuje Dyndalskiemu list w scenie „mocium panie”, a z zemsty na Rejencie każe Wacławowi wybierać między więzieniem a ślubem z Klarą. Finał przynosi wyznanie Podstoliny o majątku, błogosławieństwo Rejenta i zgodę.

Oprócz fabuły ćwiczysz to, o co często pytają zadania: charakterystykę Cześnika, Rejenta, Papkina i Podstoliny, rodzaje komizmu (postaci, sytuacyjny, słowny), cechy komedii i dramatu (akt, scena, didaskalia, monolog, dialog) oraz sens tytułu, który okazuje się przewrotny.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz (12 pytań) sprawdza przebieg intrygi, motywacje i rozumienie komizmu. Fiszki porządkują postacie, pojęcia i najważniejsze sceny. Egzamin ustny pozwala ćwiczyć wypowiedzi o lekturze – egzaminator zadaje pytania po kolei, a na końcu krótko omawia twoje odpowiedzi. Praca pisemna do wydruku zawiera osiem pytań otwartych, od opisu sceny po akapit rozprawki.

Krótkie, znane cytaty pochodzą z tekstu Fredry, który jest w domenie publicznej; reszta jest ujęta własnymi słowami. Materiał uzupełnia osobne opracowanie aktu I i najlepiej sprawdza się po przeczytaniu całej komedii.

• Odtwarzasz przebieg intrygi w aktach II–IV „Zemsty”, aż do ślubu Wacława i Klary oraz zgody sąsiadów.
• Charakteryzujesz Cześnika, Rejenta, Papkina i Podstolinę oraz wskazujesz ich motywacje: zemstę, majątek, miłość.
• Rozpoznajesz komizm postaci, sytuacyjny i słowny na przykładach scen testamentu i dyktowania listu.
• Wskazujesz cechy komedii i elementy dramatu w utworze.
• Wyjaśniasz przewrotny sens tytułu w kontekście zakończenia.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly na podstawie komedii Aleksandra Fredry „Zemsta” (1834); krótkie cytaty za tekstem z domeny publicznej (Wolne Lektury).