Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz” — księgi I, II, IV, X, XI i XII

W klasach VII–VIII „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza czyta się we fragmentach: podstawa programowa wskazuje księgi I, II, IV, X, XI i XII. Ten materiał obejmuje właśnie je i pomaga połączyć wybrane księgi w spójną historię – od sporu o zamek Horeszków do ostatniej uczty staropolskiej w Soplicowie.

W księdze I poznajesz dworek Sędziego, jego gości i obyczaje: Wojskiego, Podkomorzego, Telimenę i nieustający spór Asesora z Rejentem o psy Kusego i Sokoła. W księdze II Hrabia w ruinach zamku słucha opowieści Gerwazego, ostatniego sługi Horeszków, o śmierci Stolnika zastrzelonego przez Jacka Soplicę i o obowiązku zemsty. Księga IV przynosi polowanie na niedźwiedzia: Tadeusz i Hrabia są w śmiertelnym niebezpieczeństwie, a ratuje ich ksiądz Robak, strzelając z jednorurki Gerwazego; po łowach Wojski gra na rogu i opowiada historię Doweyki i Domeyki.

Księga X odsłania tajemnicę: umierający ksiądz Robak wyznaje Gerwazemu, że jest Jackiem Soplicą. Opowiada o miłości do Ewy, córki Stolnika, o czarnej polewce, o strzale oddanym w gniewie i o latach pokuty i walki za ojczyznę. Gerwazy mu przebacza. W księdze XI wiosną 1812 roku wkraczają wojska polskie i napoleońskie, a Jacek Soplica zostaje oficjalnie oczyszczony z hańby i odznaczony. Księga XII to uczta z udziałem generałów, decyzja Tadeusza i Zosi o uwłaszczeniu chłopów, koncert Jankiela na cymbałach – muzyczna opowieść o dziejach Polski – i polonez.

Materiał ćwiczy też to, czego wymagają zadania egzaminacyjne: charakterystykę bohaterów (Jacek Soplica, Gerwazy, Hrabia, Jankiel), motyw winy i odkupienia, obraz szlachty i jej obyczajów, patriotyzm oraz cechy epopei.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz (12 pytań) sprawdza znajomość wydarzeń i ich interpretację. Fiszki porządkują postacie, sceny i pojęcia. Egzamin ustny pozwala ćwiczyć wypowiedzi o lekturze – egzaminator zadaje pytania po kolei, a na końcu krótko omawia twoje odpowiedzi. Praca pisemna do wydruku zawiera osiem pytań otwartych, w tym akapit rozprawki o winie i odkupieniu.

Tekst Mickiewicza jest w domenie publicznej, ale pytania i odpowiedzi formułujemy własnymi słowami. Inwokację i powrót Tadeusza do Soplicowa omawia osobny materiał.

• Odtwarzasz najważniejsze wydarzenia ksiąg I, II, IV, X, XI i XII „Pana Tadeusza”.
• Charakteryzujesz Jacka Soplicę (księdza Robaka), Gerwazego, Hrabiego i Jankiela.
• Wyjaśniasz motyw winy, pokuty i odkupienia na przykładzie Jacka Soplicy.
• Opisujesz obyczaje szlacheckie: ucztę, polowanie, spory sąsiedzkie, polonez.
• Wskazujesz cechy epopei i patriotyczne przesłanie utworu, w tym sens koncertu Jankiela.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly na podstawie „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza (1834), księgi I, II, IV, X, XI i XII; treść ujęta własnymi słowami.