Totalitaryzmy XX w.: ZSRS i III Rzesza

Ten materiał dotyczy systemów, które w okresie międzywojennym zakwestionowały demokrację i prawa człowieka, a w latach II wojny światowej doprowadziły do zbrodni na niespotykaną skalę. Zrozumienie ich genezy i działania jest warunkiem zrozumienia losów Polski w latach 1939–1945 i po wojnie.

Pierwszy blok to państwo sowieckie: przejęcie władzy przez bolszewików w 1917 r., komunizm wojenny, NEP i utworzenie ZSRS w 1922 r., a potem stalinizm — industrializacja, przymusowa kolektywizacja i Wielki Głód lat 1932–1933, Wielki Terror z operacją polską NKWD oraz system obozów Gułagu. Poznajesz także politykę zagraniczną ZSRS w okresie międzywojennym, od układu w Rapallo po wejście do Ligi Narodów.

Drugi blok to faszyzm włoski: jego geneza w kryzysie po I wojnie światowej, marsz na Rzym (1922), dyktatura Mussoliniego i idea państwa ogarniającego całe życie obywateli. Na krótkim haśle w opracowaniu własnym rozpoznajesz, czyj program wyraża.

Trzeci blok to narodowy socjalizm: jego główne idee (rasizm, antysemityzm, przestrzeń życiowa, wódz), droga Hitlera do władzy w warunkach wielkiego kryzysu, ustawa o pełnomocnictwach, noc długich noży, pierwsze obozy koncentracyjne i polityka zagraniczna III Rzeszy w latach 30. Porównujesz funkcjonowanie aparatu terroru w ZSRS i w III Rzeszy.

Czwarty blok, wymagany w zakresie rozszerzonym, to pojęcia ogólne: czym jest totalitaryzm i czym różni się od autorytaryzmu, jaką rolę odgrywa ideologia i kult jednostki, dlaczego w okresie międzywojennym demokracje parlamentarne przeżywały kryzys.

Zadania łączą chronologię, pojęcia, porównania i pracę z krótkimi tekstami źródłowymi w opracowaniu własnym, wpisanymi w treść pytania.

Materiał oferuje cztery formy pracy. Quiz sprawdza wiedzę i wnioskowanie ze źródeł, z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi. Fiszki utrwalają pojęcia, daty i postaci. Egzamin ustny to rozmowa z egzaminatorem, w której porównujesz systemy i uzasadniasz swoje wnioski. Praca pisemna do wydruku zawiera zadania otwarte wymagające pełnej, uzasadnionej odpowiedzi, w tym porównania stalinizmu z nazizmem.

Wszystkie zadania są oryginalne i przygotowane do samodzielnej nauki; każde zawiera komplet informacji potrzebnych do odpowiedzi.

• Wyjaśniasz genezę państwa sowieckiego i charakteryzujesz jego politykę wewnętrzną i zagraniczną w okresie międzywojennym.
• Wyjaśniasz genezę faszyzmu i charakteryzujesz faszystowskie Włochy.
• Charakteryzujesz idee narodowego socjalizmu, drogę Hitlera do władzy i politykę III Rzeszy w latach 30.
• Porównujesz funkcjonowanie aparatu terroru w ZSRS i III Rzeszy oraz ukazujesz skalę represji w ZSRS w latach 30.
• Wyjaśniasz zjawisko totalitaryzmu, rolę ideologii i kultu jednostki oraz różnice między totalitaryzmem a autorytaryzmem.

Materiał ćwiczeniowy przygotowany przez Zestly. Fragmenty źródeł podano w opracowaniu własnym.